احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
310
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
به اعليحضرت امپراطورى آلمان اعليحضرت امپراطور آلمان نظر به همراهى كه اعليحضرت امپراطورى هميشه نسبت بدول اسلامى نمودهاند در اين موقع كه اينجانب رياست قواى ايران را بر عهده گرفتهام ادعيه خالصانه خود را تقديم حضور اعليحضرت امپراطورى نموده و از مساعدتيكه آن اعليحضرت الى حال براى پيشرفت اين مقصد ملى و اسلامى نمودهاند امتنان و تشكر خود را تقديم ميدارم و اميدوارى دارم بهمراهى صاحبمنصبان قشون منصور آلمان و كمك مادى خالصانه دولت امپراطورى كه با مهمات جنگى و اسلحه كه به اختيار ايرانيان گذارده خواهد شد و با همراهى صاحبمنصبان آلمان مظفريت حاصل شود بر كليه قواى اجنبى كه داخل مملكت ايران شدهاند . از خداوند تبارك و تعالى پيشرفت مقصد مقدس مشترك را خواهانم . نظام السلطنه . جواب تلگراف از طرف اعليحضرت امپراطورى آلمان به آقاى نظام السلطنه به حكم اعليحضرت امپراطور از خبر به عهده گرفتن رياست قواى ملى ايران تشكرات خود را تقديم حضرتعالى نموده و خاطرجمعى كامل داده كه بواسطه جديت حضرتعالى و همراهى وطنپرستان و جنگجويان حضرتعالى موفق خواهيد شد باينكه مقام قديمى ايران را بين ساير ملل براى ايران احراز نمائيد ورود مارشال بارنفون در كلتز و صاحبمنصبان آلمانى دلالت مينمايد كه دولت امپراطورى همهنوع كمك و همراهى كه برايش ممكن باشد با اين اقدام مقدس حضرتعالى خواهد نمود وطنپرستان البته مىدانند كه دولت آلمان توأم خواهد نمود جديت خودش را با جديت ملت شريف ايران براى استرداد استقلال خودش كه بوسيله دشمنهائى كه دشمنهاى آلمان هم هستند تهديد گرديده است از خداوند بارىتعالى موفقيت ايران را خواهانم . ياگو وزير امور خارجه . جواب آقاى نظام السلطنه بكميته مركزى 12 ربيع الثانى 1334 خدمت آقايان اعضاى محترم كميته دفاع ملى مركزى دامت تاييداتهم رقيمه شريفه كه حاكى بر حسنظن آن آقايان محترم بود و اصل و مايه كمال امتنان گرديد البته در اين موقع كه دشمنان دين و مملكت از هر طرف هجوم به وطن عزيز مقدس ما آوردهاند از هيچ نوع فداكارى و اقدام براى دفع دشمنان و تنظيم امور مملكتى دريغ ننموده و اميدوارم كه بعون اللّه در سايه بلند پايه بندگان اعليحضرت اقدس همايونى سلطان احمد شاه قاجار خلد اللّه ملكه و سلطانه و با حسنتوجه آقايان حجج الاسلام و ساير ذوات محترم بدرك نيات مذكوره موفق گردم . نظام السلطنه . اعظم السلطنه رئيس ايل كاكاوند در روز جمعه 14 ربيع الثانى با چهارصد سوار بكرمانشاه وارد شد - كاپيتان مهديقليخان رئيس رژيمان نمره 6 ژاندارمرى و شاهزاده عيسى ميرزا صاحبمنصب نظميه برادر آقاى سليمان ميرزا و آقاى ابو القاسم خان بختيارى پسر ضرغام السلطنه در شب 15 ربيع الثانى وارد كرمانشاه شدند - صبح سهشنبه 18 ربيع الثانى بكارگذارى خبر رسيد كه از روز يكشنبه شانزدهم ربيع الثانى در حدود بيدسرخ و صحنه جنگ با نهايت شدت شروع شده و قشون روس يك قسمت از سنگرهاى مهم آلمانها را متصرف گرديده به مجرد وصول اين خبر كلنل بوپ فرمانده كل قواى آلمان و عثمانى بصاحبمنصبان خودشان كه در حدود بيدسرخ داراى استحكامات قويه بودند امر ميدهند كه عقب نشسته و قواى خودشان را در بيستون تمركز دهند و خود كلنل با تمام آلمانها ظهر روز مزبور شهر كرمانشاه را تخليه كرده عازم كرند شدند كه در آنجا نيز استحكاماتى بنا نمايند - فوزى بيك آتاشه نظامى عثمانى با رفيق بيك شهبندر هم شب نوزدهم ربيع الثانى باتفاق آقاى نظام السلطنه و سوارهاى بختيارى و كاشانى عازم كرند شدند دفاتر و اشيائى هم كه در شهبندر خانه داشتند بهمراه خود حمل كردند مراسلهء هم بكارگذارى نوشته كه صورت آن ذيلا درج مىشود : جناب مستطاب اجل دوستان استظهار مشفق مكرم محترم آقاى معاضد الملك كارگذار دام اقباله احتراما زحمتافزا مىشود چون برحسب احوال حاضره حركت اينجانبان مقتضى است لذا اسباب و لوازم شهبندرخانه و محكمه دولت عليه عثمانى را بجنابعالى توديع و تأمين مينمائيم كه در محافظه آنها كمال مواظبت را مرعى و معمول فرمايند و ضمنا زحمت ميدهد كه عموم اتباع دولت عليه عثمانى و مستخدمين و عيالات و علاقه و اموال آنها را من حيث المجموع به شخص شريف جنابعالى توديعا ميسپارم بدينوسيله احترامات فايقه را تجديد مينمايد 18 ربيع الثانى 1334 شهبندر على رفيق . در موقع حركت آقاى نظام السلطنه بماژر اريكسن سوئدى صاحبمنصب ژاندارم امر دادند كه در شهر توقف نمايد تا عقب ماندهء اردو برسد بعد عازم كرند گردد مشار اليه باتفاق ماژر سيد حسين خان و يك عده ژاندارم كه در شهر توقف و كليه سوار عشاير و غيره در ظرف روز 18 و 19 با نمايندگان مجلس شوراى ملى و مهاجرين طهرانى و همدانى و غيره عازم كرند شدند يك عده از اهالى كرمانشاه هم كه خائف بودند در ميانه عشاير كرمانشاه متفرق گرديدند . در اين موقع نظر بوحشت و اضطرابى كه از اين پيشآمدها باهالى عارض شده بود كارگذارى با همراهى آقاى سردار اجلال جدا مراقب حفظ نظم شهر گرديده نظر باينكه رئيس و معاون نظميه هم هجرت كرده بودند آقاى سالار اشرف كفيل ادارهء قشونى را برياست نظميه منتخب و انتظام شهر را موقتا بعهدهء مشار اليه واگذار نمود - در اينوقت مستر استد امريكائى بكارگذارى خبر فرستاد چهل و پنج عدل از قماشهاى بانك شاهنشاهى كه سابقا آلمانها از بانك برده بودند در يكى از