احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
311
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
كاروانسراها باقى مانده و ژاندارمها ميخواهند آن را حمل نمايند اگر ممكن است بفرستيد آنها را ممانعت نمايند فدوى نايب كارگذارى را با چند نفر پليس بكاروانسراى مزبور فرستاده پس از كشمكشهاى زياد با اداره ژاندارمرى بالاخره موفقيت حاصل و قماشهاى مزبور را كه چهل و نه عدل بود به اطلاع مستر استد و منشى بانك شاهنشاهى حمل نموده و به بانك شاهنشاهى انتقال دادند و براى هريك از قونسولخانهها و بانكها چند نفر قراول گماشته شد كه سوءاتفاقى حادث نشود عصر روز 19 قوائى كه از بيدسرخ به حكم كماندان آلمانى به بيستون آمده بودند باستثناى عساكر عثمانى تماما با يك شكل غيرمنظمى دستهدسته وارد كرمانشاه شده و پس از چند ساعت توقف عازم ماهيدشت گرديدند - از قرار مذكور سوارهاى لرستانى كه از كرمانشاه فرا را به طرف هرسين مىرفتهاند در بين راه بيستون تفنگ زيادى از دستجات قشون فرارى بيستون گرفته بغنيمت بردهاند در اين موقع خبر رسيد كه آقاى اقبال الدوله را نيز يك عده ژاندارم و مجاهد تحت الحفظ از صحنه مراجعت داده و به سمت ماهيدشت مىبرند كه در كرند معزى اليه را باردوى ملى ملحق نمايند جناب آقا سيد حسن اجاق معزى اليه را بتدابير عملى در بين راه ماهيدشت از چنگ مجاهدين خلاص كرده بصحنه كه شش فرسخى كرمانشاهان است مىبرند جنگى كه در حدود صحنه و بيدسرخ شده در نهايت شدت بوده و تلفات طرفين متجاوز از 500 نفر و غالب تلفات هم متوجه عساكر عثمانى گرديده ضمنا خبر رسيد كه بيست و سههزار و پانصد و هشتاد و چهار تومان پولى را كه چندى قبل ادارهء ژاندارمرى از گمرك عنفا بردهاند فعلا در اداره ژاندارمرى موجود است چنانچه جدا اقدامى بشود ممكن است وجه مزبور باداره گمرك اعاده شود فدوى فورا ماژر سيد حسين خان قايممقام رياست ژاندارمرى كرمانشاهان را كه داراى اخلاق حميده مىباشد ملاقات نموده پس از مذاكرات و نصايح لازمه مشار اليه را در استرداد وجه مزبور حاضر و ضمنا بمشار اليه وعده داد كه در مقابل اين خدمت كارگذارى از اولياى دولت استدعا خواهد نمود بذل توجهى نسبت بشما بفرمايند كفيل اداره گمرك را نيز فورا حاضر نموده و حضورا حواله وجه مزبور را كه نزديكى از صرافان كرمانشاهى بود گرفته بكفيل گمرك داده و رسيد وجه مزبور را كه صورت آن ذيلا درج شده از كفيل گمرك گرفته به ماژر سيد حسين خان تسليم نمود نمره 16531 مبلغ بيست و سههزار و پانصد و هشتاد و چهار تومان كه در تاريخ اول جدى توشقانئيل ادارهء ژاندارمرى از اداره گمرك كرمانشاه توقيف و بمركز خود جلب كرده در تاريخ 5 برج حوت توشقانئيل جناب جلالتمآب آقاى ماژر سيد حسين خان مجددا بااطلاع حضرتان مستطابان آقاى سردار اجلال و آقاى معاضد الملك كارگذار مهام خارجه و مساعدت جناب آقاى حاجى نصير السلطنه باداره گمرك مسترد داشتند كارگذاران اداره جليله گمرك تشكرات صميمانه خود را بنام اداره متبوعه خود خدمت جناب ماژر معزى اليه و ساير آقايان فوق كه در اين اقدام مستحسن همراهى كردهاند تقديم ميدارند . كرمانشاه فى 5 حوت توشقانئيل 1334 محل مهر ادارهء گمرك در حاشيه ( وجه متن كه معادل بيست و سههزار و پانصد و هشتاد و چهار تومان است به اطلاع اينجانبان توسط سركار و الا شاهزاده نصرة السلطان كفيل ادارهء گمركات باداره مزبور مسترد گرديد . مورخه 5 حوت توشقانئيل 1334 معاضد الملك سردار اجلال عصر روز بيستم عساكر عثمانى وارد كرمانشاه شده چون دار الحكومه خالى بود بدون اطلاع كارگذارى شوكت بيك كماندان عساكر ترك بدار الحكومه مىرود و توپهائى هم كه همراه داشتند به آنجا ميبرد . در اينموقع ششصد نفر از سربازهاى سيلاخورى كه بمعيت آقاى نظام السلطنه روز قبل عازم ماهيدشت شده بودند از ماهيدشت مراجعت به شهر نموده و انتشار ميدهند كه آقاى نظام السلطنه مراجعت خواهند كرد و در شهر سنگربندى خواهند نمود اين شهرت باعث وحشت اهالى گرديده عموما با يك اضطرابى بكارگذارى آمده كسب تكليف كردند كارگذارى قدرى از آنها استمالت نموده و ضمنا يك نفر نزد شوكت بيك فرستاده كه قصد مشار اليه را از رفتن بدار الحكومه كشف نمايد مقارن اين احوال صداى چند تير توپ از خارج شهر شنيده شده پس از تحقيقات لازمه معلوم شد كه پيشقراول قشون روس در يك فرسخى شهر با ژاندارم مشغول زدوخورد شده و ژاندارمها فرارا به سمت شهر آمدهاند عساكر عثمانى نيز از شهر خارج شده يك قسمت آنها در نزديكى شهر با پيشقراول روس مشغول جنگ گرديده مابقى به سمت ماهيدشت رفتند آن دستهء هم كه مشغول جنگ بودند يك ساعت از شب گذشته به طرف ماهيدشت رفتند دو ساعت از شب گذشته پاكتى بتوسط يكنفر قاصد بامضاى كلنل ون باهالى كرمانشاه رسيد كه صورت آن ذيلا درج مىشود . اهالى شهر كرمانشاه افواج روس اكنون نزديك برجوباروى شهر كرمانشاه رسيدهاند من به اهالى شهر عنوان نموده و از ايشان خواستم كه تسليم مأمورين روس بشوند عساكر روس با اهالى ايران طرفيت ندارند بلكه با عثمانيها و آلمانها و متمردين ايرانى كه اسلحه در دست گرفته و با دولت قانونى ايران خصومت ميورزند جنگ خواهند داشت . چنانچه اهالى شهر كرمانشاه نسبت بقشون روس رويه دوستانه اتخاذ نمايند مطلقا صدمه و زحمتى به آنان وارد نخواهد شد و الا دچار مجازات سخت خواهند گرديد . براى اثبات اينكه اهالى كرمانشاه حاضر براى تسليم مامورين روسيه ميباشند من تقاضا مينمايم كه فردا صبح شش ساعت قبل از ظهر علماء و محترمين شهر و حكمران كرمانشاه نزد من ( رئيس افواج روس ) حاضر شوند و چنانچه از آمدن استنكاف نمايند شهر توسط بمباردمان توپخانه منهدم خواهد شد . رئيس افواج روس - 24 فوريه پس از ملاحظه مكتوب مزبور علماء و محترمين شهر ساعت هفت قبل از ظهر به اتفاق فدوى و آقاى سردار اجلال سوار