احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
308
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
كرده است اگرچه آلمانها اظهار ميدارند كه مشار اليه منفردا بيك سمتى رفته است ولى آنچه ارباب اطلاع اظهار ميدارند بواسطه نگرفتن نتيجه از زحمات اين مدت خود را مقتول نموده است . در غرهء ربيع الثانى از شهبندرخانه دولت عليه عثمانى مراسله بمضمون ذيل بكارگذارى رسيد : « بعد العنوان با كمال تأسف خاطر محترم را مستحضر مىدارد وليعهد سلطنت عثمانى حضرت يوسف عز الدين افندى بواسطه مرضى كه داشتهاند با تيغ رك باسليق خودشان را مقطوع و به همين سبب در سوم شباط افرنچى 1916 از دار فانى بسراى جاودانى ارتحال نمودهاند بدينواسطه احترامات فايقه را تجديد مينمايد غره ربيع الثانى 1334 شهبندر على رفيق » متعاقب ارسال مراسلهء فوق مجلس ترحيمى هم در خانهء يكنفر از سادات كرمانشاه از طرف شهبندر منعقد شد و مجلس فاتحه را آقاى نظام السلطنه ختم نمودند . صبح دوشنبه سوم ربيع الثانى قراول گارد بانك شاهنشاهى خبر داد كه شب گذشته يك نفر صاحبمنصب آلمانى با جمعى حمال به بانك آمده آنچه اشياء و اجناس در بانك بود شبانه حمل كرده بودند و تا صبح هم اجازه خروج بقراولهاى گارد ندادند . شرح قضيه از طرف كارگذارى به آقاى نظام السلطنه و كميته دفاع ملى اخطار و ابلاغ گرديد ولى نتيجه حاصل نشد . عصر دوشنبه سوم ربيع الثانى نايب حسين و ماشاء اللّه خان كاشانى با سيصد نفر سوار مسلح وارد كرمانشاهان شدند - ماژر دماره سوئدى صاحبمنصب ژاندارمرى بروجرد كه اخيرا بهمدان رفته و در آن حدود با روسها زدوخوردى كرده بعد بملاير رفته بود روز دويم ربيع الثانى وارد كرمانشاهان گرديد از قرار مذكور برحسب امر دولت متبوعه خود عازم اروپا مىباشد . در چهارم شهر ربيع الثانى آقاى آقا نور الدين مجتهد عراقى با يك عده سوار مجاهد از خط بروجرد و نهاوند وارد كرمانشاه شدند يك روز بعد از آن حضرت آيت اللّه آقاى آقا ميرزا سيد محمد طباطبائى و آقايان حاج شيخ اسمعيل رشتى و ناصر الاسلام نمايندگان گيلان و آقاى سيد فاضل كاشانى نماينده سمنان و آقاى نواب التوليه نماينده يزد و آقاى حاج ميرزا على محمد دولتآبادى از راه بروجرد و نهاوند به كرمانشاهان ورود نمودند در اين موقع خبر رسيد كه يك عده از قواى روس وارد نهاوند شده و اشخاصيكه در بروجرد عقب ماندهاند از قبيل آقاى سردار محيى و آقا ميرزا محمد صادق طباطبائى نماينده طهران و چند نفر ديگر از وكلا و غيره از نهاوند نميتوانند بكرمانشاهان بيايند و فعلا با جماعتى از بختيارى كه رئيس آنها آقاى امير مفخم مىباشد در بروجرد متوقف و بلاتكليف ماندهاند در اين موقع آقايان سهام الدوله و انتظام الدوله حكمران ملاير وارد كرمانشاهان شدند . دو روز پس از ورود آقاى طباطبائى بكرمانشاهان اعضاء كميته دفاع ملى كه سابقا بكرمانشاهان ورود كرده بودند مجلسى مركب از نمايندگان مجلس شوراى ملى و رؤساى مهاجرين در منزل معظم اليه تشكيل داده پس از دو جلسه مشاوره و مذاكره آقاى نظام السلطنه را براى رياست قوه مجريه انتخاب نموده و آقايان مذكور ذيل را بعضويت كابينه تعيين كردند : هيئت وزراء آقاى نظام السلطنه - رئيس قوه مجريه و نظام آقاى سالار معظم پسرشان - خارجه آقاى ميرزا محمد على خان كلوب - ماليه آقاى سليمان ميرزا - داخله آقاى حاج اسمعيل رشتى - معارف آقاى وحيد الملك يا اديب السلطنه - پست و تلگراف آقاى آقا سيد عبد المهدى - عدليه ولى بواسطه نزديك شدن قواى روس علنا معرفى نشدند و بعد تغييراتى در صورت فوق داده شد . در هفتم ربيع الثانى مسيو ساره كه خود را وكيل قونسولگرى آلمان معرفى كرده بود عازم بغداد و مسيو و بر آلمانى قونسول همدان كه تازه بكرمانشاهان وارد شده بود بجاى او برقرار گرديد . در هشتم ربيع الثانى سالار مسعود پسر آقاى سردار ظفر و يد اللّه خان و عزت اللّه خان پسران آقاى امير مفخم با چهارصد نفر سوار بختيارى وارد كرمانشاهان شدند در اين موقع از طرف كميته دفاع ملى مركزى و نمايندگان مجلس شوراى ملى مراسلاتى بآقاى نظام السلطنه نوشته شد كه از طرف آقاى نظام السلطنه نوشته شد كه صورت آنها با صورت تلگرافاتى كه از طرف آقاى نظام السلطنه به اعليحضرت امپراطور آلمان و جناب انور بيك وزير جنگ دولت عليه عثمانى مخابره شده و جوابهائيكه از طرف دولتين آلمان و عثمانى بآقاى نظام السلطنه داده شده در شماره 23 جريده رستخيز كرمانشاهان درج كرده بودند ذيلا عرض مىشود :