احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
302
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
به مزرعه گلستانه كه در نزديكى قمصر است و اطراف آن از كوههاى مرتفع محصور شده بود اقامت گزيديم 12 روز بعد بقمصر رفته بعد از زدوخورد مختصرى با روسها به سمت « چيمه نطنز » رهسپار شديم . بدين ترتيب مدت چند ماه در دهات كاشان با روسها زدوخورد كرديم و بطورى روسها عاجز شده بودند كه پيشنهاد نمودند شما در دهات آزادانه بمانيد و ما هم بكاشان رفته و كارى با شما نداريم ولى ما ترك مخاصمه را به اين موكول كرديم كه آنها به كلى كاشانرا تخليه نمايند ولى چون تنها جاده ارتباطى طهران باصفهان آنموقع از كاشان ميگذشت آنها حاضر نشدند و جنگ ما با قشون روس در حدود كاشان مدتها به طول كشيد . مختار السلطنه غفارى ( ابو القاسم خان ) يكى از رجال معروف دربار مظفر الدين شاه نقل قول يكنفر از مهاجرين كه تا لحظات آخر با كاردرف قونسول اصفهان همراه بوده است در نيمهء اكتبر 1915 فن كاردرف شارژهدافر سابق آلمان كه مأمور تصدى قونسولگرى اصفهان شده بود وارد شهر اصفهان گرديد و در باغ كازرونى محل قونسولگرى مسكن اختيار كرد و گروبه شوبرت و همسرش را نيز در همان عمارت جاى داد در آن موقع شونمان قونسول كرمانشاهان تازه باصفهان آمده و دست به فعاليتهاى مخفى زده بود . كاردرف لدى الورود به تجديد تشكيلات قونسولگرى پرداخت و سوارانى با لباس متحد الشكل كه داراى نشان عقاب آلمانى در روى كلاه بودند فراهم آورد كه در حين عبور از خيابانها كوكبهء ملازمين كالسكهء او چشم ناظرين را خيره ميساخت . روابط سياسى كاردرف با مجتهدين بانفوذ از قبيل حاجى آقا نور اللّه و با خوانين بختيارى و ليدرهاى احزاب و مديران جرائد آغاز گرديد . در ميان مأمورين رسمى دولت بيش از هركس به ركن الملك صدرى رئيس عدليه اعتماد داشت و از افكار وطنپرستانهء او استمداد ميكرد . يكى از رجال ديگر كه در طهران با كاردرف دوستى صميمى داشت و براى عزيمت بصوب مأموريت خويش از اصفهان عبور مينمود شاهزادهء نصرة السلطنه والى فارس بود كه اقامتش در اصفهان مدتى به طول انجاميد و كاردرف غالبا در باغ جنت بديدن او ميرفت و حتى موقع تخليه اصفهان در نتيجه نزديك شدن قشون روس سعى نمود شاهزاده را با خود به كرمانشاهان ببرد و لكن وى از همراهى با مهاجرين امتناع كرده خويش را در باغ نو منزل آغاباشى پيشكار ظل السلطان مخفى ساخت . عدهء از اعضاء كميتهء دفاع ملى كه در نتيجهء