احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

303

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

ركن الملك صدرى رئيس عدليه اصفهان هجوم سالداتهاى روس از قم باصفهان آمده بودند همكارى دائمى با كاردرف داشتند و جلسات مخفى كميته را با حضور وى و شونمان كه تازه باصفهان رسيده بود در منزل شيخ - الاسلام تشكيل ميدادند همين كه قشون روس از كاشان متوجه اصفهان شد كاردرف درصدد برآمد كه با واسموس ارتباط حاصل نموده و مركز عمليات را در جنوب ايران قرار دهند به اين منظور به طرف قمشه و از آنجا به آبادهء فارس رفت در آباده خبر انتحار كلنل على قليخان پسيان و تغيير اوضاع را به نفع انگليسها شنيد و ضمنا اطلاع پيدا كرد كه سپاهيان روس به شهر اصفهان ورود ننموده‌اند لذا مجددا عازم اصفهان گرديد و در قمشه با چراغعلى خان سردار صولت تلاقى كرده او را با عدهء سوار روانهء اصفهان ساخت تا زمينه معاودت وى را فراهم آورند . چراغعلى خان مستقيما وارد دار الحكومه شده و خويشتن را حكمران اصفهان معرفى كرد لكن حكومتش بيش از چند روز به طول نيانجاميد زيرا قواى روس پس از زدوخورد با سواران او وارد اصفهان شدند و شاهزاده يمين السلطنه فرزند ظل السلطان به حكومت اصفهان برقرار گرديد اما در حقيقت اوامر حكومتى از باغ هشت‌بهشت مقر اركان حرب نظاميان روسى صادر ميشد و در دفيلهء كه در ميدان شاه دادند شاهزادگان نصرة السلطنه والى فارس و يمين السلطنه حكمران اصفهان را مجبور به حضور نمودند . پس از تسلط قشون روس بر اصفهان چراغعليخان كشمكش مختصرى با بستگان سردار اعظم نموده و از راه لنجان به طرف بختيارى عقب نشست در آن موقع كاردرف راه پس و پيش خود را مسدود ديد و ناگزير از قمشه مستقيما به بختيارى رفت در بختيارى ضرغام السلطنه كه سابقهء آزاديخواهى و تمايل بآلمانها داشت او را به منزل خود پرادنبه دعوت نمود و قريب يك ماه و نيم از وى پذيرائى كرد در آن اوقات عدهء از معاريف و مهاجرين نيز در پرادنبه اقامت گزيدند كه عبارت بودند از حاج آقا نور اللّه مجتهد و حاجى امين التجار و وحيد دستگردى و نورىزاده و سردار صولت و چند نفر ديگر از خوانين بختيارى . مرتضى قليخان بختيارى در شلمزار بود و از هيچگونه مساعدت دربارهء مهاجرين دريغ نمىورزيد علاوه بر پذيرائى شايان به هريك كمك مالى مينمود و وسائل عبور آنان را تسهيل ميكرد . اما ضرغام السلطنه