احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

296

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

ضرغامى - ياور عبد العلى خان اعتماد مقدم - خليل خان امير پنجه قزاق - امامقلى خان امير پنجه قزاق - ياور محمود خان پولادين - سلطان عبد العلى خان زند - سلطان محتشم - ياور مهديقلى خان تاج‌بخش - سلطان عطاء اللّه خان علائى - ياور محمد تقى خان - سلطان حيدر قلى خان - ياور مسعود خان كيهان - سرتيپ ابو الفضل‌زاده قزاق - سلطان شه رئيس - دكتر ياور يحيى خان - دكتر ياور سيد ابو القاسم خان قوامى - دكتر سيد حسن طباطبائى سلطان كاظمى - عيسى ميرزا افسر شهربانى - نايب اول شجاع دستگير - سلطان محمود خان نوذرى نايب اول شهاب السلطان اردلان - سلطان اسمعيل خان بهادر - نايب اول اسد اللّه خان فتحى - سلطان رضا قلى خان - نايب اول احمد خان حكيمى - سلطان اكبر ميرزا نايب سيد رضا خان - نايب مجيد خان زند - سلطان حسين خان پدر سلطان ملكزاده - سلطان نصر اللّه خان كلهر - سلطان اسفنديار خان - نايب حسين خان مجلل - سلطان مصطفى خان رومانى - دكتر سيد ولى اللّه خان - سلطان ميرزا حسن خان كيوان - نايب اول حسام وزيرى - ياور صادق خان كوپال . صحبت مهاجرت تا به آنجا رسيد كه مهاجرين از قم به طرف كاشان حركت نمودند در كاشان توقف ما بيش از يك روز طول نكشيد و چون خبر ميرسيد كه روسها در تعقيب مهاجرين هستند ما بسرعت به طرف اصفهان حركت نموديم . بعد از چند روز توقف در اصفهان و اطلاع قطعى بر اينكه روسها به طرف اصفهان هم مىآيند تصميم گرفته شد از راه گلپايگان و عراق و بروجرد بكرمانشاهان برويم و باردوى نظام السلطنه كه ايشان هم در لرستان و كرمانشاهان شروع باقداماتى نموده بود ملحق شويم دسته اول برياست ميرزا محمد على خان كلوب به طرف عراق و كرمانشاهان حركت نموده و اين دسته عبارت بود از آقايان اديب السلطنه سميعى - بقاء الملك - حاج فطن الملك - حاجى شرف الملك - طبيب‌زاده گيلانى - مشار الدوله - آقا سيد حسين كزازى - وحيد الملك - حاجى محمد باقر كاشانى - دهخوارقانى - آقا سيد عبد الرحيم خلخالى و عدهء ديگر منهم با اين دسته حركت كردم و پس از طى مسافرت پرخطر از راه و بيراهه وارد « صحنه » و از آن‌جا وارد كرمانشاه شديم در كرمانشاه با وجود مساعدت عناصر ملى و بعضى از عشاير مسلح اقامت مهاجرين خيلى طول نكشيد و به علت شكست اردوى ما در گردنهء « بيدسرخ » از قشون روس ما و نظام السلطنه اجبارا به قصرشيرين عقب نشستيم و در آنجا تقريبا يك ماه مقاومت كرديم و پس از شكست ژاندارمها و عثمانىها در كرند عموما قصرشيرين را تخليه و به طرف عراق عرب رهسپار گرديديم . در ايام توقف مهاجرين در بغداد صحبت از تشكيل يك حكومت موقتى ما بين مهاجرين بميان آمد عثمانىها هم حاضر شدند كمك قشونى نمايند و ما مجددا بايران برگرديم بعد از تبادل افكار ما بين نمايندگان مجلس و رؤساء مهاجرين تصميم به تشكيل حكومت موقتى گرفته شد و حكومت موقتى به ترتيب ذيل تشكيل گرديد : 1 - نظام السلطنه - رئيس و مسئول جنگ 2 - اديب السلطنه - داخله 3 - كلوب - ماليه 4 - مدرس - عدليه 5 - محمد على خان ما فى - خارجه 6 - ميرزا قاسم خان - پست و تلگراف 7 - امان اللّه اردلان - فوائد عامه و تجارت سليمان ميرزا خود را كنار نگاه داشتند . كاغذهائى هم بنام حكومت موقتى چاپ شد كه علامت