احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
269
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
يمين الدوله و عضد السلطنه فرزندان ناصر الدين شاه موقع تحصيل در مدرسه ترهزيانوم اطريش يكشنبه 12 دسامبر 1915 - ( 4 صفر 1334 - 19 قوس 1294 ) راجع برويه دولت در سياست خارجى امروز نمايندگانى كه در ظرف هفته گذشته مستوفى الممالك را ملاقات كرده بودند چنين اظهار عقيده نمودند كه دولت بدون موافقت مجلس نبايد تصميمى اتخاذ نمايد و مطابق معمول و سنن مشروطيت هر اقدام مهمى كه در سرنوشت مملكت مدخليت داشته باشد بايد اكثريت پارلمان به آن رأى بدهد . اوضاع ولايات مطابق اخباريكه بدولت رسيده بدينقرار است : قشون روس در پنج فرسخى شهر همدان در راه قزوين ميباشند مجاهدين و ژاندارمها و غيره نيز در پل شكسته سهفرسخى همدان در راه كرمانشاهان مشغول سنگربندى و استحكام مواقع خود هستند . از زرند اطلاع ميرسد كه دو روز قبل عده سوارنظام قشون روس بحسينآباد وارد شده محمد خان ياور و حاجى تقى خان و سه نفر ديگر را دستگير كرده به اردوى خودشان در لالهكان برده و توقيف كردهاند از ساوه خبر ميرسد كه عده از قشون روس در آنجا اخيرا با سوارهاى نايب حسين و محمد حسن خان ظفرنظام و ماشاء اللّه خان پسر نايب حسين با بعضى از رؤساء مجاهدين طرفيت پيدا كرده جنگ شروع شده است و مجاهدين يكى دو فقره موفقيت حاصل كرده چندين قبضه تفنگ از قشون روس گرفتهاند و تا روز گذشته هم جنگ در ساوه جريان داشته است و مجاهدين غالب بودهاند عده تلفات قشون روس در اين جنگ بطور تحقيق معلوم نيست