احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
270
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
دوشنبه 13 دسامبر 1915 ( 5 صفر 1334 - 20 قوس 1294 ) سالار لشگر حكمران همدان كه باتفاق ماژر دماره رئيس ژاندارم از همدان حركت كرده بودند اينك بملاير رسيده و از آنجا عازم بروجرد هستند . سالار لشگر حكمران همدان فرزند شاهزاده فرمانفرما از ساوه خبر ميرسد كه سوارهاى نايب حسين و ظفر نظام و ساير روساء مجاهدين با قشون روس مشغول زدوخورد ميباشند و در جنگهاى اخير تابحال موفقيت با مجاهدين بوده است و يك اتومبيل از روسها گرفتهاند . از اصفهان تلگرافى بامضاى اجتماعيون اعتداليون بعنوان جرائد تهران رسيده مبنى بر اينكه از قرار مسموع هيئت دولت تصميم گرفتهاند با دولتين مهاجم معاهده ببندند آيا تصور نميكنند كه در صورت صحت اين تصميم احدى از افراد مملكت با عقيده دولت همراهى نخواهد كرد و در چنين موقعى كه در تمام نقاط مملكت برضد عمليات خصمانه دولتين اقدامات متقابله مىشود اين تصميم دولت چه اندازه سوءاثر خواهد نمود و در خاتمه از خاك پاى همايونى استدعا نمودهاند در اين موقع باريك كه حيات و بقاى مملكت بموئى آويخته است هيئت دولت را از مخالفت با عقايد ملت منع فرموده تكذيب اين شايعه را به ولايات اعلان فرمايند . از قم تلگرافى به امضاء عده كثيرى از اهالى بمقامات مختلفه مخابره شده كه از قرار اخبار منتشره هيئت دولت درصدد معاهده با دولتين برآمده عموم ملت قم از تمام طبقات هيجان و تعطيل عمومى كرده در تلگرافخانه متحصن كه با وجود اينكه آنها با ما در جنگوجدال هستند و احكام حجج الاسلام مبنى بر جهاد و دفاع از دولتين صادر گرديده چگونه چنين انتشاراتى از مركز دولت اسلامى تراوش مينمايد نظير اين تلگراف از همدان و عراق و كرمان و كاشان بادارات روزنامهها و دواير رسمى دولتى و دربار همايونى متواليا ميرسد و از اضطراب باطنى اهالى حكايت مىكند . امروز مستوفى الممالك رئيس الوزراء براى مشورت در اوضاع مشكل مملكت بديدن مشير الدوله رفت سهشنبه 14 دسامبر 1915 - ( 6 صفر 1334 - 21 قوس 1294 ) در ظرف اين دو روز مستوفى الممالك رئيس الوزراء سه مرتبه به قصر فرحآباد رفته و حضور شاه شرفياب شده است . شاهزاده عين الدوله وزير داخله از يك هفته قبل بعذر كسالت در هيئت وزراء حضور بهم نرسانيده و در مجيديه مشغول استراحت است ميگويند وخامت اوضاع موجب تمارض او مىباشد . جنگ ساوه رفتهرفته اهميت پيدا كرده و بر قواى مجاهدين افزوده شده و پيشرفتهائى نمودهاند يعنى مقدارى تفنگ و دو عراده توپ از قشون روس گرفتهاند اخيرا هم يك عده از خوانين و افراد خلجستان و قواى شاهسون بكمك مجاهدين شتافتهاند . در قزوين بعد از ورود قونسول انگليس از همدان چند نفر از گماشتگان قونسولگرى در شهر حركات