احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
267
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
قدرى زيادتر شد قطعا آن خط را خواهند گرفت و قم را تهديد خواهند كرد بقسمى كه تهران را از اصفهان و عراق و كرمانشاه قطع سازند . البته اشخاص بصير نظامى كه با شما هستند و ملاقات ميفرمائيد وخامت اين عمليات را به خوبى ملتفت هستند عجالة حضرتعالى با پرنس و غيره گرم گرفته زمينه را حاضر نمائيد كه اگر تكليف قطعى منجر باستعفاى چند نفر و ترك تهران شد دولت تهران عبارت از شاه معصوم و چند نفر خائن يا ترسو از باقى مملكت و ملت دورافتاده لااقل تدارك شده باشد كه خونهاى جوانان ايرانى منحصرا در راه منافع آلمان و عثمانى ريخته نشود آقاى مدرس را خيلى لازمست بفوريت روانه كنيد در اينجا از عناصر حقيقتگو و هياهوكن خيلى كم داريم خودتان و حضرت آقا عجالة هيچ صلاحيت ندارد كه مراجعت فرمائيد فرمانفرما و بعضى از دوستان خودتان اهتمام دارند و خواهند داشت كه شما را مراجعت دهند البته صلاح نيست اگر لازم شد حضرت آقا را با فاميل به طرف اصفهان بفرستيد و خودتان با سايرين حتى الامكان متحدانه در تعقيب مقصود باشيد . كاغذى بوسيله مطمئنه بآقاى احمد عليخان نوشته بودم ولى آن وسيله از دست رفت و كاغذ را نفرستادم براى اينكه كاملا از وضع مطلع شوند عينا يا مضمونا بايشان اطلاع دهيد . خدمت آقايان عظام آقاى حاجى ميرزا عليمحمد دولتآبادى آقاى ناصر الاسلام آقاى سردار محيى و برادرشان آقا ميرزا كريم خان ارادت خالصانه دارم البته براى ربودن گوى سعادت همه آقايان با حضرتعالى همعقيده و همقدم هستند آقايان دموكرات چون هنوز در حسن اعتماد باقى هستند لازم نيست كه عين كاغذ را مطالعه نمايند از مضمون آن هراندازه لازم بدانيد خواهيد فرمود . هرقدر ممكنست از قم و اطراف برضد تصميمى كه دولت ميخواهد بگيرد اظهار حدت و هيجان را متوالى كنيد بآقايان رفقاى خودتان از قبيل آقا ميرزا محسن و كمپانى كه گويا كاملا بدسائس فرمانفرما متقاعد شدهاند تلگرافا تهديد مخابره شود . مكررا عرض و التماس ميكنم كه بهيچوجه ترديدى در خط حركت كه گرفتهايد نشان نداده باثبات عزم در تهيه موجبات پيشرفت مقصود پايدارى فرمائيد كه راه نجات نوعا و شخصا غير از اين نيست عجالة شما را به خدا مىسپارم . صادق » چهارشنبه 8 دسامبر 1915 ( 30 محرم 1334 قمرى - 15 قوس توشقانئيل ) تلگراف ذيل را مسيو سوگماير قونسول آلمان مقيم كرمان بتهران مخابره نمود : حاجى ميرزا عليمحمد دولتآبادى ( يكى از رؤساى اعتداليون كه به تقوى و آزاديخواهى اشتهار داشت ) از كرمان بتهران بتاريخ شب 15 قوس توشقانئيل تاريخ وصول 15 قوس تهران نمره 68 سفارت آلمان من شنيدم كه بژاندارمرى اينجا حكم شده است بروند اصفهان اين بسيار بد است زيراكه شهر بدون محافظت ميماند برضد سوارهاى حكومتى تمام اهالى ميخواهند كه ژاندارمرى اينجا بماند از شما خواهش دارم با رياست كل ژاندارمرى مذاكره نمائيد از اينكه بماند فرخ شاه كه يك ملاى هندوستانى است و آژان پوليتيك قونسول انگليس بود امروز غفلتة او را كشتند معلوم نشد كى بوده خواهش ميكنم از مسيو سومر اخبار جنگ زياد و پليتيكى بفرستند سوگماير .