احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
248
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
قرار گيرد پرنس رويس تصديق كرد و بلافاصله مسيو شونمان را خواست و به او تاكيد نمود كه در اتحاد بين عموم احزاب جدوجهد به عمل آورد . سهشنبه بيست و سوم نوامبر 1915 ( پانزدهم محرم 1334 قمرى ) . امروز يكساعت قبل از ظهر امير حشمت در اداره ژاندارمرى قم بملاقات پرنس رويس آمد كه تعليمات لازمه را گرفته به طرف عراق و همدان عزيمت نمايد وزيرمختار آلمان گفت هرنوع است بايد همدان را از دست نداد چون اگر روسها آنجا را بگيرند ايران به كلى از عثمانى جدا خواهد شد و در چنگ دو همسايه استقلالش از ميان خواهد رفت امير حشمت گفت امروز من با دويست نفر حركت ميكنم چهارصد سوار و سيصد پياده هم در سلطانآباد عراق است عدهء نيز از كرمانشاهان ميآيند و همگى به نيروئى كه با كنت كانيتس آتاشه نظامى آلمان از بروجرد ميايد ملحق خواهند شد . پرنس رويس از امير حشمت خواهش كرد هرگاه روسها سيم تلگراف يا تلفن را در صفحات همدان قطع نمودند فورا به او اطلاع دهد امير حشمت جواب داد اطاعت ميكنم تمام مطالب را به اطلاع نواب و الا خواهم رساند . امير حشمت نيسارى - درگذشت در سال 1372 قمرى دو ساعت بعد از ظهر امير حشمت و على خان سياهكوهى با قريب دويست نفر سوارهاى خود از قم به طرف عراق و همدان حركت كردند اغلب از وكلاى دموكرات و اعتدالى و رؤساى مجاهدين براى بدرقه در منزل امير حشمت جمع بودند مسيو شونمان قنسول آلمان بحسينزاده اصرار كرد كه با امير حشمت به همدان برود و لكن او قبول نكرد ميرزا كريم خان و نظام السلطان را هم امير حشمت ميخواست با خود ببرد آنها نيز نپذيرفتند . سفير كبير عثمانى تلگرافى از حضرت عبد العظيم بقم مخابره نموده نزهت بيك نايب سفارت كبرى را بطهران احضار كرد او هم بعد از ظهر امروز به طرف طهران عزيمت نمود . امروز مؤتمن الملك رئيس مجلس شورايملى تلگراف ذيل را از طهران بعنوان وكلاى مهاجر بقم مخابره نمود : « از طهران نمره 150 دولتى آقايان نمايندگان محترم مجلس امروز رقعهء از رياست وزراء رسيد كه عينا درج مىشود : رياست مجلس شورايملى شيد اللّه اركانه روز دوشنبه هفتم ماه كه بمناسبت تقرب قشون روس بپايتخت اعليحضرت اقدس همايون شاهنشاهى خلد اللّه ملكه از طهران تصميم به حركت فرموده بودند جمعى از آقايان نمايندگان محترم حركت فرموده بقم مشرف شدند حال كه با جريان مذاكرات اميدبخش اراده مقدسه ملوكانه از حركت منصرف شده است البته تصديق خواهيد فرمود كه امتداد غيبت آقايان معزى اليهم بيشتر از اين اقتضا ندارد و لازم است در چنين موقعى كه دولت مشغول تصفيه مهمترين مشكلات است با مراجعت آقايان محترم مجلس شورايملى داير و بايفاء تكاليف مقرره خود مشغول باشند - انتهى » . عين اين مطلب هم از قرار معلوم به خود