يك قطار دور و درازى از ژاندارم و مهاجرين همه نوع با اسب ، با وسائل درشكه شخصى و كالسكه پستى و حتى درشكه كرايهء به طرف جنوب از شهر خارج ميشدند بدون استثناء هركس دوست روسها نبود مهاجرت ميكرد در ميان آنها سفير كبير عثمانى و وزيرمختار اطريش هم ديده ميشدند يك نماينده پارلمان گفت شاه بمجلس پيغام داده است كه پايتخت را ترك و مجلس هم همين عمل را بايد انجام دهد . وقتى من با زاندهر در منطقه جنوبى شاه عبد العظيم در پيچ جاده در حركت بودم در جادهء كه بقم ميرفت درشكه سفارت را از دور ديدم كه پرنس رويس و همراهان در آن نشسته بودند و ولفينگر جلو درشكه پهلوى سورچى نشسته بود آنها صبح زود از طهران حركت كرده بودند . روز بعد چهار بعد از ظهر وارد قم شديم در قم مطلع شديم كه بر اثر اصرار اقوام نزديك شاه و تهديد متفقين شاه در لحظه آخر از مسافرت منصرف شده است . » شاهزاده عبد العظيم زيارتگاه نزديك تهران بارى در قم رؤساى حزب دموكرات با كمك مسيو شونمان قونسول سابق آلمان مقيم كرمانشاه كه بقم آمده بود به تشكيل « كميته دفاع ملى » پرداخته مقدمات كار را خوب فراهم آورده مشغول اعزام هيئتهاى مختلف به ولايات و تجهيز عشاير و اعزام اسلحه و مهمات بودند . بديهى است از تاريخ ورود پرنس رويس تمام فعاليت در وجود او مركزيت يافت و اختيارات معنوى و مادى بدست او افتاد صندوقهاى طلا كه با ما حمل شده بود گشوده شد و در راه تبليغات و تهيه قيام عمومى بر عليه متفقين به مصرف رسيد بقسمى كه قيمت يك ليره طلاى عثمانى يا مصرى يا انگليسى در قم به هيجده قران پول ايران تنزل كرد . جمعه 11 محرم 13334 - ( 26 عقرب توشقان‌ئيل - 19 نوامبر - 1915 ) راپورت ذيل امشب از جنوب به كميته دفاع ملى رسيد :