احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
198
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
جرأت و جديت خارق العاده نشان بدهد مثلا از جرايديكه از حدود خود خارج ميشوند بايد جلوگيرى نمايد همينطور نسبت بوكلاى مجلس . نگارنده پيشنهاد كردم خوبست در جلسات اوليه كابينه مسئله اخراج قشون روس را از خاك ايران مطرح مذاكره قرار دهيد . گفتم اگر كابينه موفق باجراى اين مقصود بشود اهميت زيادى در افكار عامه كسب خواهد نمود گفت صحيح است منهم به همين عقيده هستم ولى قبلا بايد مخالفت روسها را با مستوفى الممالك رفع كرد بعد داخل مذاكره شد . چهارشنبه 18 اوت 1915 با اينكه محمد وليخان سپهدار اعظم به سمت وزير جنگ انتخاب و روز گذشته بحضور شاه معرفى شده بود امروز ترديد حاصل كرده و از قبول آن مقام استنكاف ورزيد مستوفى الممالك رئيس الوزراء صبح به منزل سردار كبير برادر سپهدار اعظم رفته و در آنجا با سپهدار مذاكرات طولانى به عمل آورد بالنتيجه سعى نمود او را از تصميم جديد خود منصرف سازد بعد معلوم شد اورينوف ترجمان سفارت روس ديشب از سپهدار خواهش كرده است داخل كابينه مستوفى الممالك نشود چون اصرار رئيس دولت به جائى نرسيد نزديك ظهر كابينه را بمجلس معرفى كرده و اظهار داشت : وزير جنگ را هم همين دو روزه بمجلس معرفى خواهم نمود . مؤتمن الملك رئيس مجلس از مستوفى الممالك تشكر كرد كه در اين موقع سخت قبول مسئوليت نموده است . نگارنده در شهر با معين الوزاره رئيس كابينه وزارت امور خارجه ملاقات و راجع بمسئله خانه كمپانى اندوچ آلمانى مذاكره كردم . در باب كابينه معين الوزاره ( حسين علاء ) عقيده داشت كه در موضوع اعضاء اين كابينه بين سفارت روس و انگليس اختلاف حاصل خواهد شد . ضمنا گفت چون موقع مملكت بسيار وخيم است بايد با افراد اين كابينه حتى با وثوق الدوله همراهى نمود و با كمال تعجب چند روز قبل پرنس رويس را هم با وثوق الدوله موافق ديدم . بموجب اطلاعات واصله بسفارت آلمان چراغ عليخان بختيارى سردار صولت در اين اواخر عده تفنگچى در اردستان جمع كرده ماشاء اللّه خان كاشانى پسر نايب حسين نيز عده سوار به طرف اردستان فرستاده بين آنها در نزديكى مهآباد مصادمه واقع شده هيچيك كاملا مغلوب نشدهاند چراغ عليخان از دولت قوه ژاندارمرى و توپ تقاضا كرده است . امروز چهار ساعت بعد از ظهر شاهزاده عين الدوله بملاقات پرنس رويس وزيرمختار آلمان آمد . پنجشنبه نوزدهم اوت 1915 انگليسها عايدى تلگرافخانه بوشهر را مأخوذ داشته و اعلانى منتشر نمودند مشعر بر اينكه بواسطه بينظمى اين حدود مجددا قشون وارد بوشهر خواهيم نمود و شهر را منظم خواهيم كرد . از غره شوال 1333 انگليسها چندين مرتبه به بندر بوشهر هجوم آورده و در مقابل آنها اردوى شيخ حسين چاكوتاهى وزاير خضر و رئيس عليخان با ايلات تنگستانى ايستادگى كردهاند . اهالى شيراز بواسطه اين حركات انگليسها هيجان نموده اردوئى از علماء و تجار در بيرون شهر گرد آورده در خيال عزيمت به طرف بوشهر هستند . جمعه بيستم اوت 1915 روزنامه پروردين بتحريك سردار محيى و ميرزا كريم خان حملات شديدى به وثوق الدوله نمود او هم به رئيس الوزراء پيغام داد چنانچه اين روزنامه توقيف نشود از وزارت ماليه استعفا خواهم كرد مستوفى الممالك مجبور شد امر به توقيف جريده پروردين صادر نمايد .