احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

197

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

قبلا شده بود مشير الدوله و عين الدوله و شهاب الدوله و محتشم السلطنه نيز حضور بهمرساندند تا ساعت شش از شب گذشته در باب تشكيل كابينه مذاكره كردند و لكن نتيجه حاصل نگرديد . جمعه سيزدهم اوت 1915 - غره شوال 1333 بمناسبت عيد فطر در دربار سلام منعقد گرديد . در عقب صندلى شاه فقط مستوفى الممالك رئيس الوزراء ايستاده بود زيرا وزيرى ديگر هنوز تعيين نشده است مؤتمن الملك رئيس مجلس باتفاق دوازده نفر از وكلاء كه با قرعه انتخاب شده بودند براى تبريك عيد حضور شاه شرفياب شدند . شنبه چهاردهم اوت 1915 قواى نظامى انگليس پس از ورود به بوشهر عده از ژاندارمهاى ايرانى را خلع سلاح نموده و در ادارات دولتى بعضى مداخلات كردند . پس از آنكه مستوفى الممالك مقام رياست وزراء را قبول كرد از وكالت مجلس طبعا مستعفى و از طرف وزارت داخله بحكومت تهران ابلاغ شد كه اعتبارنامه بنماينده بعدى يعنى آقا شيخ رضا ده‌خوارقانى بدهند 5 ساعت بعد از ظهر فن كاردورف از شكار دماوند مراجعت و از اينكه او را از سوء نيت سپاهيان روس مطلع ساخته بوديم و بسلامت از دام رها شده بود اظهار امتنان نمود و كارت تشكرى به منزل سعد السلطان گذاشت . دوشنبه شانزدهم اوت 1915 امشب مستوفى الممالك به منزل وثوق الدوله در تجريش رفت و وزارت ماليه را به او تكليف كرد او هم قبول نمود آقا ميرزا محسن مجتهد و سردار معظم خراسانى و مسيو للو مستشار بلژيكى ماليه در خانه وثوق الدوله جلسه تشكيل دادند . سه‌شنبه هفدهم اوت 1951 - 15 شوال 1333 صبح نگارنده مستوفى الممالك رئيس الوزراء را در سعدآباد ملاقات كردم مستوفى گفت امروز كابينه تشكيل و فردا بمجلس معرفى خواهد شد . در ضمن صحبت از مسيو شونمان در كرمانشاهان شكايت نمود و عقيده داشت كه اين‌گونه اقدامات آلمانها علاوه‌بر اينكه مفيد نيست توليد ضرر مىكند ميگفت بهتر است آلمانها با دولت ايران طرف مذاكره واقع شوند نه با افراد ايرانى . در بين مذاكرات چون پرنس علاء السلطنه وارد و بعد از او هم كلنل ادوال رئيس ژاندارمرى آمد صحبت قطع شد موقع خداحافظى مستوفى الممالك گفت خيلى از نواب و الا وزيرمختار خجل هستم كه دو مرتبه تشريف آورده‌اند و من بواسطه فرط گرفتارى آنقدر بىادب بوده‌ام كه نتوانسته‌ام هنوز بازديد بكنم . [ كابينهء مستوفى الممالك ] بعد از ظهر هيئت وزراء جديد به ترتيب ذيل در صاحب‌قرانيه بحضور شاه معرفى شدند : ميرزا حسنخان مستوفى الممالك رئيس الوزراء و وزير داخله - محمد ولى خان سپهدار اعظم وزير جنگ - پرنس محمد عليخان علا السلطنه وزير عدليه - ميرزا حسنخان وثوق الدوله وزير ماليه - ميرزا حسنخان محتشم السلطنه وزير امور خارجه - محمد صادق خان مستشار الدوله وزير پست و تلگراف - ميرزا ابراهيم خان حكيم الملك وزير معارف و اوقاف - شاهزاده اسد الله ميرزا شهاب الدوله وزير فوائد عامه و تجارت . امشب از وثوق الدوله در تجريش ديدن به عمل آمد گفت نظر باصرار مستوفى الممالك و ملاحظه اينكه مردم نگويند محض دوستى با روسها قبول شغل نكرد وزارت ماليه را پذيرفته و الان از حضور همايونى ميآيم عقيده بر اين داشت كه اگر دولت جديد با موانع فوق التصورى كه در پيش است بخواهد كار كند بايد