احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

193

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

آلمان را در كرمان بتوسط يكنفر قونسول رد كرده و ضمنا اظهار داشته است كه اين حق را از دولت معظمه عالمگيرى مثل انگليس نميتوان مضايقه نمود مسيو ليتن اين جمله توهين‌آميز را بلاجواب و مسكوت عنه گذارده و از اين‌رو رضايت تامه رئيس خود را جلب نموده است . در ضمن جواب كتبى كه در طى مراسله نمره 249 / 1679 مورخ 16 رمضان 1333 مطابق 29 ژوئيه 1915 بامضاى مشاور الممالك به وزيرمختار آلمان داده شد چنين مينويسد كه دولت ايران از شناختن مسيو سوگماير به سمت قونسول آلمان در كرمان امتناع دارد حتى بر عليه توقف او هم در كرمان پرتست مينمايد . قبل از نگاشتن مراسله نيز معاون وزارت خارجه يكنفر از اعضاء آن وزارتخانه عباسخان معظم السلطنه را در بعد از ظهر 29 ژويه نزد پرنس دورويس فرستاده احضار چند نفر مسافرين قائنات را تقاضا كرده بود مسافرين مزبور ميبايستى برحسب ميل مشاور الممالك بدون تأخير باصفهان بروند . اين تقاضا و آن مراسلات يك نقض بين و واضحى است از عهدنامه آلمان و ايران كه در سنه 1873 منعقد شده خاصه مخالفت فاحشى است بر عليه فصل پنجم و هشتم آن عهدنامه كه ماخذ و مبناى روابط رسميه بر روى آن قرار گرفته است . در اين صورت فعلا براى سفارت آلمان غيرممكن است كه بتواند مناسبات رسميه با مشاور الممالك داشته باشد و چون در غياب يكنفر وزير مشاور الممالك تنها مأمورى است كه مسئول مناسبات بين دولت ايران و سفارتخانه‌هاى خارجه مىباشد لهذا روابط رسميه بين دولت عليه ايران و سفارت آلمان مقطوع و معوق ميماند تا هنگاميكه يك وزير امور خارجه تعيين شود . 30 ژوئيه 1915 شنبه 31 ژوئيه 1915 بعد از ظهر امروز معين الوزاره رئيس كابينه وزارت امور خارجه ( حسين علاء ) بسفارت آلمان آمده در ضمن ملاقات با پرنس رويس از خشونتى كه ليتن قونسول آلمان نسبت به مشاور الممالك معاون وزارت خارجه كرده بود شكايت نمود و بيهوده جديت به عمل آورد كه طورى طرفين را اصلاح دهد . يكشنبه اول اوت 1915 يك عده از آلمانيهائى كه براى مسافرت بافغانستان از اصفهان به طبس و از آنجا به بيرجند ميرفتند بدست قواى روس كه از باجگيران به سمت گن‌آباد حركت ميكردند گرفتار شدند . دوشنبه دوم اوت 1915 مستوفى الممالك رئيس الوزراء جديد به منزل ييلاقى مشير الدوله در رستم‌آباد رفت و عضويت كابينه را بمشار اليه پيشنهاد كرد . سه‌شنبه سوم اوت 1915 مستوفى الممالك مشغول مشاوره براى تشكيل كابينه خود بوده و شب بصاحبقرانيه حضور شاه باريافت كه نظريات خويش را بعرض برساند . چهارشنبه چهارم اوت 1915 بعد از ظهر مستوفى الممالك در مجلس علنى اظهار داشت كه از طرف اعليحضرت رياست وزراء به من محول شده و در سه چهار روز آينده كابينه خود را معرفى خواهم كرد . موافق تلگراف پرنس اسحاق خان مفخم الدوله وزيرمختار ايران مقيم پطرزبورغ بوزارت امور خارجه مسيو سازنوف وزير امور خارجه روسيه روز يكشنبه گذشته نطقى در مجلس ( دوما ) قريب بمضمون ذيل ايراد نموده است : تحريكات آلمانها در ايران كسب شدت كرده و اخيرا چند نفر آلمانى براى توليد اغتشاش در افغانستان از خاك ايران گذشته بحدود سرحدى افغانستان رسيده‌اند دولت امپراطورى روس براى جلوگيرى از اين تشبثات اقدام لازم از قبيل اعزام قوه و غيره به عمل آورده است . كابينه ايران بواسطه نقار حزب دموكرات با دولت متجاوز از يك ماه است در حال بحران مىباشد هرگونه مساعدتى كه تاكنون با مملكت شاه به عمل آورده‌ايم بىنتيجه و بىفايده بوده و اكنون اوضاع ما را مجبور ميسازد كه براى حفظ حقوق خود رويه ديگرى اتخاذ بنمائيم . چون اقساط استقراضى روس را دولت ايران نتوانسته است در موقع كاملا و تماما بپردازد سفارت روس مراسله به وزارت امور خارجه نگاشته مشعر بر اينكه موافق عهدنامه بواسطه تعويق پرداخت طلبمان ما حق داريم در گمركات ايران كنترل برقرار كنيم .