احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
180
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
چهارشنبه 23 ژوئن 1915 امروز صبح هيئت سرى از طرف آلمان به طرف افغانستان برياست فن هنتيك عزيمت نمود او حامل هداياى نفيس و نامههاى دوستانه امپراطور آلمان بعنوان امير افغانستان بود . شكر اللّه خان قوام الدوله - تولد روز 24 جمادى الاول 1291 قمرى در تبريز كرارا به مقام وزارت و حكومت و وكالت رسيد در طهران لوازم مسافرت را تكميل و حتى يك چادر سياه زنانه همراه برداشت كه در موقع مخاطره تبديل لباس دهد ضمنا توصيهء از نگارنده بعنوان سردار اشجع بختيارى حكمران اصفهان برد كه عده سوار بختيارى همراه او كنند تا بسلامت از راه يزد و كوير بسرحد افغانستان برسد . بعدها در وزارت خارجه آلمان فن هنتيك ترقى و تعالى مقام يافته و حتى در جنگ بين الملل دوم با اينكه عضويت حزب ناسيونال سوسياليست هيتلر را نپذيرفت معذالك معلومات و تجربيات او در سياست خارجى خاصه در امور شرق مورد استفاده كامل فن ريبن ترپ وزير امور خارجه رژيم هيتلرى قرار گرفت . جمعه 25 ژوئن 1915 طرف عصر سپهدار اعظم را در باغ فردوس ملاقات نمودم و از طرف پرنس رويس سلامهاى دوستانه تبليغ كردم بسيار متشكر شد . در ضمن صحبت گفت سه روز است كه آلمانها شهر لمبرگ را از روسها مسترد داشتهاند . شنبه 26 ژوئن 1915 ( 13 شعبان 1333 قمرى ) در جلسه امروز مجلس كابينه عين الدوله مورد استيضاح واقع شد و دموكراتها حمله شديدى بفرمانفرما وزير كشور نمودند و او را مسئول واقعهء كرمانشاهان يعنى مصادمه بين حسين رئوف بيك و عشاير ايرانى دانستند فرمانفرما با نهايت شدت از خود دفاع كرد و مذاكرات از صبح تا سه و نيم بعد از ظهر به طول انجاميد و بالاخره شاهزاده عين الدوله رئيس الوزراء تعرضكنان از بهارستان خارج شده گفت خوب است در فكر كابينه ديگرى برآئيد . يكشنبه 27 ژوئن 1915 هر دو وزيرمختار روس و انگليس به منزل شهرى عين الدوله رئيس الوزراء رفته اطلاع دادند كه از طرف دولتين جواب مساعدى بيادداشت ايران رسيده خواهش كردند شاهزاده از استعفاء صرفنظر نمايد و اگر وكلاى مجلس بخواهند بحرانى توليد كنند بتوسط شاه اقدام و جلوگيرى خواهد شد . عين الدوله قول داد فردا در سلامى كه بمناسبت عيد ولادت امام دوازدهم در سلطنتآباد منعقد مىشود شركت نموده و بدينطريق بحران را مرتفع سازد . دوشنبه 28 ژوئن 1915 برحسب دعوت شاهزاده فرمانفرما وزير داخله پرنس رويس وزير مختار آلمان باتفاق نگارنده براى صرف چاى ساعت پنج و نيم بعد از ظهر بفرمانيه رفتيم در آنجا سردار معظم وكيل خراسان حضور داشت منظور فرمانفرما از دعوت اين بود كه در افكار عمومى رابطه با وزيرمختار آلمان را موجب كسب وجاهت ملى قرار دهد و بتوسط سردار معظم خراسانى بوكلاى دموكرات بفهماند او هم با مركز تكيهگاه ايشان بىرابطه نيست .