احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

181

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

سه‌شنبه 29 ژوئن 1915 صبح فراكسيونهاى مجلس در عمارت بهارستان جلسه داشتند مؤتمن الملك رئيس مجلس بدموكراتها اطلاع داد كه عين الدوله حاضر است شخصا وزارت داخله را تصدى كرده و فرمانفرما را بوزارت جنگ منصوب دارد مشروط بر اينكه آنها بدولت رآى اعتماد بدهند دموكراتها گفتند بهيچ‌وجه حاضر نيستيم و فرمانفرما بايد حتما از كابينه خارج شود . عصر جلسه خصوصى پارلمان منعقد و اغلب نمايندگان اظهار داشتند اگر مشير الدوله رياست دولت را بپذيرد بحران طولانى نخواهد شد و الا اين بىتكليفى دوام خواهد داشت . چهارشنبه 30 ژوئن 1915 سردار منصور رشتى وزير عدليه كه مرد بسيار نجيب و صميمى است و غالبا اسرار كابينه از بيانات عادى او كشف مىشود گفت انگليسها بيش از روسها فشار ميآورند كه فرمانفرما حتما در كابينه باشد اما فراكسيون دموكرات مشكل است زير - بار برود اين خبر با اطلاعاتى كه آلمانها از تلگراف‌هاى رمز سفارت انگليس بدست آورده بودند مطابقت داشت و امروز عصر موقعى كه مؤتمن الملك رئيس مجلس ببازديد وزيرمختار آلمان آمد مورد تأئيد واقع گرديد . سپهدار اعظم ( فتح اللّه اكبر بيگلربيگى رشتى سردار منصور ) پنجشنبه اول ژوئيه 1915 نگارنده ملاقاتى از طرف پرنس رويس از قوام السلطنه كردم وزير مختار آلمان مايل بود نظريات قوام السلطنه را كه در سياست ايران مؤثر بود و بواسطه بيطرفى در مسائل خارجى از بطون ديپلماسى اطلاع داشت استنباط نمايد . در ابتداى صحبت وثوق الدوله هم كه بديدن برادر خود آمده بود حضور داشت پس از رفتن او قوام السلطنه گفت عين الدوله اخيرا با روسها روابط بسيار نزديك پيدا كرده و حمايت جدى آنها مانع سقوط او شده است ضمنا علاوه نمود سردار محيى و ميرزا كريم خان رشتى كه از زمان پاخيتنوف ژنرال قنسول روس با روسها رابطه داشتند اخيرا تظاهر به مخالفت با روسيه مينمايند و خود را بسفارت كبراى عثمانى نزديك كرده‌اند وزيرمختار آلمان بايد از اين دو عنصر آشوب‌طلب بپرهيزد .