احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
179
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
و وزراء و اعيان و اغلب وكلاى مجلس حضور داشتند از كرديپلوماتيك نظر بمحظورات سياسى دعوت به عمل نيامده بود . شنبه 19 ژوئن 1915 پرنس رويس وزيرمختار آلمان باتفاق نگارنده بملاقات شاهزادگان قاجار شعاع السلطنه و ناصر الدين ميرزا رفتيم و راجع به تشييد روابط خصوصى بين آلمان و خاندان سلطنت ايران بمذاكرات محرمانه پرداخت ، چون شعاع السلطنه از عثمانىها مذمت كرد در پرنس رويس تأثير سوء بخشيد اما نسبت بناصر الدين ميرزا عقيده خوبى داشت و ميگفت اين شاهزاده با وجود جوانى بسيار صميمى و متين و مورد اعتماد است . يكشنبه بيستم ژوئن 1915 شاهزاده فرمانفرما به منزل نگارنده آمده تمايل خود را بافتتاح مناسبات دوستانه با آلمانها نشان داد و در ضمن صحبت گفت آنقدرها كه مردم تصور ميكنند من متمايل بروسيه نيستم و جز خدمت بايران منظورى ندارم قرار شد ملاقاتى از پرنس رويس بنمايد . دكتر اسماعيل خان مودب السلطنه ( مرزبان ) وزير پست و تلگراف گله داشت كه چرا پرنس رويس در حضور شاه زبان به مذمت او گشوده است و شرحى از بيطرفى خود در سياست خارجى بيان نمود . دكتر اسمعيل خان مرزبان مودب السلطنه ( بعدها ملقب به امين الملك گرديد ) ( بعد از تحقيق معلوم شد حقيقة بيطرف بوده و مرد شريف و درستى است . ) دوشنبه 21 ژوئن 1915 جلسه فوق العاده هيئت وزراء در تحت رياست اعليحضرت در قصر سلطنتآباد منعقد شد فرمانفرما وزير داخله از طرف شاه مورد ملامت واقع گرديد كه چرا وضع نان شهر را مرتب نميكند و چرا بدون اطلاع مقام سلطنت تغييرات عمده در مأمورين كشورى ميدهد از قبيل نصب فخر الملك اردلان به حكومت استراباد . اعليحضرت به امير نظام وزير ماليه نيز تشدد نمود . شب از طرف سفارت آلمان اقداماتى نزد محتشم السلطنه وزير امور خارجه راجع به استخلاص احمد الدين هندى از ژاندارمرى باغشاه و در باب مداخله اداره ماليه اصفهان در املاك مستأجره دكتر پوژن به عمل آمد . وزير خارجه در طى مذاكره گفت مشغول هستم اجازه آمدن مادام ليتن را بطهران از روسها بگيرم . از شهر كه بشميران مراجعت ميكردم بين راه در قهوهخانهء قصر شاهزادهء فرمانفرما و سردار معظم خراسانى و قوام الدوله را ديدم آنها در حضور نگارنده بسلامتى امپراطور آلمان آبجو نوشيدند !