احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
162
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
وزيرمختار آلمان بطهران خيال دارند بازارها را بسته نمايشهاى مودتآميز در خيابانها مخصوصا مقابل سفارت آلمان داده و روى سر پرنس رويس گل بريزند . سهشنبه بيستم آوريل 1915 وزيرمختار روس كاراستاوتس معزول شد و امروز به طرف روسيه حركت كرد . چهارشنبه 21 آوريل حسب الامر مشير الدوله رئيس الوزراء مجد السلطنه رئيس تشريفات وزارت امور خارجه يك قطعه نشان شير و خورشيد با حمايل قرمز براى فن كاردرف شارژهدافر آلمان آورد و تسليم كرد . پنجشنبه 22 آوريل 1915 مستشار الدوله وزير داخله اطلاع داد كه رئيس الوزراء تصميم باستعفاء گرفته و بمجلس شوراى ملى اخطار كرده است در فكر جانشين او باشند . علت حقيقى استعفاى او تحريكات مارلينگ وزيرمختار جديد انگليس برضد وى مىباشد بدينواسطه شب ساعت 9 شارژهدافر آلمان و سليمان ميرزا و وحيد الملك و ميرزا محمد عليخان فرزين منزل اينجانب جلسه محرمانه تشكيل دادند كه تا نصف شب به طول انجاميد در باب استعفاى كابينه مشير الدوله و راجع بصلاحيت شخصى كه بايد به اين مقام دعوت شود همينطور در خصوص نقض بيطرفى ايران مذاكره به عمل آمد . حشمت الدوله ( ابو الفتح والاتبار ) ضمنا خبر رسيد كه در كرمانشاه شونمان آلمانى بامير مفخم بختيارى حكمران آنجا پيغام داده است بايد از شهر خارج شود . جمعه 23 آويل شارژهدافر ايطاليا موسوم به كنت نانى از تهران بصوب مأموريت جديد خود در صربستان عزيمت نمود . حشمت - الدوله حكمران جديد گيلان به طرف رشت حركت كرد . وزيرمختار آلمان و وزيرمختار اطريش كه از طريق بغداد وارد ايران شده بودند نظر به تهديد قزوين بتوسط سالداتهاى روسى راه سلطانآباد و قم را پيش گرفته امروز وارد عراق شدند . اوضاع سياسى خيلى منقلب و اضطرابانگيز به نظر ميرسد متفقين از ورود رويس و كنت لگتتى با صندوقهاى مملو از طلا بسيار نگران شده ميترسند در مقابل تبليغات آنها نتوانند تاب مقاومت بياورند مخصوصا از تعطيل بازار در روز ورود پرنس رويس عصبانى هستند و در فكر عكس العمل شديدى ميباشند مارلينگ وزيرمختار انگليس بديدن عده كثيرى از رجال ايران رفته علنا زبان بانتقاد از مشير الدوله رئيس الوزراء گشوده است با همكار روسى خود فنباخ شارژهدافر روس