احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
163
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
ساعتها بمذاكره و مباحثه پرداختهاند علاقه ايرانيان نسبت بآلمان چون ميخى آهنين در چشم ديپلوماتهاى روس و انگليس فرو رفته و براى آنها قابل تحمل نيست . شنبه 24 آوريل 1915 در اين نه ماه كه از آغاز جنگ ميگذرد فن كاردرف در ايران موفق به يك تشكيلات مخفى از روى حزب سرى « فهمگريكته » كه موقع انقلاب در پروس موجود بود شده است اين سازمان كمك بزرگى به پيشرفت سياست آلمان و توليد نفرت از متفقين نموده اعضاء مؤثر اين حزب در تمام مقامات مهم مملكت از قبيل دربار و هيئت دولت و مجلس و سفارتخانههاى خارجى و دوائر مختلف دولتى با ايمان ثابت مشغول مبارزه با ديپلوماسى روس و انگليس ميباشند عده مأمور ولايات داخلى و چند نفر بافغانستان و هندوستان اعزام شدهاند چون كسى آنها را نميشناسد عملياتشان فوق العاده تأثير دارد و ديپلماتهاى انگليسى و روسى و فرانسوى و بلژيكى و ساير متفقين از زورآزمائى با اين حريفان غيرمرئى عاجز ماندهاند هر طرف رو ميآورند بمقاومت دشمنان مجهول برميخورند اما نميدانند از كجا ميخورند اين وضعيت آنها را بوحشت انداخته از ورود قريب الوقوع وزيرمختار آلمان و اطريش هم سخت در اضطرابند . عصر امروز يكى از درباريان مقرب سلطان احمد شاه كه در جمعيت مخفى آلمانى عضويت دارد دواندوان خود را از قصر فرحآباد بتهران رسانيده به نگارنده چنين اطلاع داد سه ساعت و نيم بعد از ظهر مارلينگ وزيرمختار انگليس و باخ شارژهدافر روسيه بدون اجازه قبلى متفقا حضور شاه شرفياب شدند و در تحت جبر و فشار و تهديد شاه را مصمم داشتند كه به عزل مشير الدوله و نصب سعد الدوله و بستن مجلس و توقيف جرائد و اخراج صاحبمنصبان سوئدى و سپردن ژاندارمرى به كلنل مريل امريكائى و طرد ديپلوماتهاى آلمانى و عثمانى از ايران مبادرت ورزد ضمنا علاوه كرد كه در اين ساعت مشير الدوله رئيس الوزراء و موتمن الملك رئيس مجلس در فرحآباد حضور شاه هستند و اگر جلوگيرى نشود فردا سعد الدوله بمقام صدارت با اختيارات تامه جلوس خواهد نمود . سعد الدوله ( ميرزا جواد خان ) نگارنده پس از شنيدن خبر بدين مهمى چون كاردرف را در سفارت پيدا نكردم به منزل رئيس ژاندارمرى واقع در خيابان اسلامبول رفتم و در آنجا اكثر افسران سوئدى اعم از مستشاران ژاندارمرى و نظميه را جمع آورده به منظور مقاومت در مقابل حوادث بمشاوره پرداختيم بعضى از صاحبمنصبان سويدى ميگفتند با قوه قهريه همين امشب شاه را دزديده بخارج خواهيم برد چند نفر ديگر ميخواستند وزراء مختار روس و انگليس را توقيف و تبعيد كنند عقيده مرا استعلام نمودند جواب دادم من چنين مسئوليتى را به عهده نميگيرم هرطور است شارژهدافر آلمان را پيدا كرده باينجا خواهم آورد كه با حضور او چنين تصميم خطيرى اتخاذ شود . ساعت ده باتفاق كاردرف شارژهدافر و عاصم بيك سفير كبير عثمانى مجددا به منزل رئيس ژاندارمرى آمديم و بعد از مذاكرات طولانى چنين مقرر شد كه همان شب سفير كبير و شارژهدافر با يك اسكورت چند صد نفرى سوار ژاندارم بقصر فرحآباد رفته جبرا حضور شاه شرفياب شوند و حتى اگر شاه خواب باشد او را بيدار كرده هرنوع شده ناسخ دستخط صدارت سعد الدوله را صادر كنند . بعد از نصف شب هردو ديپلمات به فرحآباد رسيدند موثق الدوله وزير دربار از صداى هياهو سراسيمه از خواب پريد با پاى بىجوراب و زيرشلوارى سفير كبير