محمد عارف اسپناقچى پاشازاده
233
انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )
اما سلاطين چراكسه مصر ، نه تن و مدت سلطنت آنها نيز يك صد و سى و هشت سال است كه اسامى و تاريخ جلوس آنها هم در جدول ذيل محرر و مرقوم است . « 1 » سلاطين چراكسه / سالهاى سلطنت ملك ظاهر برقوق / 783 / 1382 ملك ناصر فرج بن ملك طاهر / 801 / 1398 ملك منصور بن عبد العزيز / 808 / 1405 ملك اشرف « 2 » سيف الدين برسباى / 841 / 1437 ملك منصور بن عبد العزيز / 808 / 1405 ظاهر سيف الدين چقماق / 842 - 857 ملك اشرف قايتباى / 872 - 901 ملك ناصر الدين محمد / 901 - 904 ملك اشرف قانصو غورى / 906 - 922 ملك تومانباى / 922 - 922 « 3 » و اين هيئت سلطنت نيز چنانچه در متن معروض افتاد ، به قتل تومانباى و امرا بل ملّت حاكمه ، منقرض و مستأصل گشتند و خطّهء مصريه و شامات و حجاز و ساير ممالك اين دولت به حيطهء تصرّف دولت عثمانى در آمد ؛ و در حقيقت باعث انقراض اين دولت ، خطاى سلطان اشرف قانصوغورى در سياسيات بود و شكى نيست كه اگر سلطان مشار اليه ممانعت به حركات عسكريه سلطان سليم نمىكرد ، به اين زودى عثمانيان قيام به استيلاى خطّهء مصريه نمىنمودند . برويم به سر مطلب : روز سهشنبه بيست و دوم ، حضرت خداوندگار بالسعادة و الاقبال ، به جزيرة ام القياس تشريف بردند . خواجه افندى و چلبى افندى - خليفهء عباسى - و ساير خواص ، با اصحاب طرب در ركاب بودند و در آنجا مجلس عيش بر پا گرديد . در همين روز محمدپاشا از وزرا و نور الدين افندى زيركزاده قاضى عسكر روم ايلى شروع به اخراج بلد بعض مقصّرين و اشخاص را نمودند كه ماندن آنها در مصر باعث فساد مىشد . چهارشنبه بيست و سوم بىوقوعات . پنجشنبه بيست و چهارم شادى بيگ كور كه از براى ايقاع فساد در خارج گريخته بود ، گرفته ، آوردند . شب جمعه آتشبازها آمده ، در جلو سراپرده ، انواع هنر نشان دادند . از جمعه بيست و پنجم تا سهشنبه بيست و نهم ، لشكر ظفر
--> ( 1 ) . بر اساس جدولى كه زامباور در « نسب خلفا و شهرياران ، ص 163 - 164 » به دست داده است ، جمعا 25 نفر از سلاطين چراكسه حكومت كردند . در اينجا ، تنها فهرست خود مؤلف را مىآوريم . ( 2 ) . پيش از وى چندين نفر ديگر هم سلطنت كردند . ( 3 ) . در ذى حجهء اين سال ، به دست سليم كشته شد .