محمد عارف اسپناقچى پاشازاده
215
انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )
جاى مناسبى واقع در ساحل رود نيل اردو زده توقف فرمودند . بيگلربيگى روم ايلى و آناطولى و على شهسوار اوغلى از لشكريان ، مقدار كافى سوارهاى دلير و مجرّب و بهادر را انتخاب كرده ، تومانباى را تعاقبا به ايلغار متوجه سمت بحيره شدند . امروز جمعى از امراى چراكسه دستگير و به حكم همايونى مقتول گشتند . طولاباى از بيگ باشيان و نايب قلعهء قاهره و تيمور رزدهكش و تيتى بيگ خزانهدار و اوكماس نائب شام و انس حاجب الحجاب از آن جمله بود . صبح روز جمعه چهارم ديوان شد . مصلح الدين ملقّب به وزان ، به همراهى بعضى از سلحداران ، از عقب متعاقبين فرستاده شد كه خبرى از تومانباى بياورد . امروز حكم شد گردن جمعى از چراكسه را زدند . اينها از آن اشخاص شرارت اختصاص بودند كه در زير لباس اسلحه پنهان كرده ، در گوشه و كنار راه مىرفتند كه اگر تومانباى غالب شود ، ملحق به او شده مقاتله نمايند . روز شنبه پنجم ، اردوى سلطانى از اين منزل كوچيده ، در منزل ام الدينار واقع در ساحل نيل نزول كرد . امروز هم از امراى متعاقبين خبرى نرسيد و مصلح الدين هم بعد از جستجو ، بىخبر عودت نمود . لهذا محمد آقاى قاپوچىباشى و سنان آقاى رئيس دلاوران غربا با جمعى از دلاوران برّا و حامد اوغلى نيل بيگى با كشتىها نهرا فرستاده شد كه خبرى از امراى متعاقبين و تومانباى بياورند . روز يكشنبه ششم خبر رسيد كه از ثمرهء توفيقات ربانى و يارى بخت سلطانى ، تومانباى گرفتار گرديد . در اين روز فيروز در قلوب لشكر و تاجور ، انواع سرور و حبور حاصل گشته ، عموم اهالى اردو حضرت سلطان را و سلطان غازيان را تبريك گفته ، اظهار شادكامى و عرض تشكر به بارگاه حضرت لا ينام نمودند . معلوم شد كه تومانباى را متعاقبين در موضع بحيره واقعه در قرب قصبچهء مسخون كه سرحدّ ولايت چول و باديهء مغرب است ، مىيابند كه در تدارك عبور از نيل و به التجاى مغرب است . علىبيگ شهسوار اوغلى و ساير امراى متعاقبين ، او را كه در اين حالت مىبينند ، بدون فوت وقت خود را به او رسانيده ، آدمهايشان مىكشند و او نيز از ترس شمشير خود را به نيل مىاندازد در گرداب حيرت مستغرق بوده كه كمندى به گردنش انداخته بيرون مىكشند و با حرمت سوار قاطر كرده ، به راه مىافتند . و در همين روز اختيار بيگ كدخداى آناطولى نصب گرديد . روز دوشنبه هفتم تومانباى را امراى متعاقبين آورده ، داخل ديوان نمودند . حكم شد ، طبل بشارت زده ، اظهار شادمانى كردند . در ديوان محمد پاشا و ساير امرا و آقايان دست بوسيده تبريك گفتند . تومانباى را به چادر كدخداى قاپوچىها مهمان دادند . از دستگاه سلطنت يك لحاف و يك متكا فرستاده رعايت گرديد . روز سهشنبه هشتم فرهاد پاشا با ابو ابجمعى خود مأمور به تنبيه عربان عاصيهء بعض محال گرديد . روز چهارشنبه نهم ، اول ابريل ، مصطفى پاشا بيگلربيگى روم ايلى با ابو ابجمعى خود ، مأمور به تنبيه عصات جزيره منوقيه شده رفت . روز پنجشنبه دهم ، اردوى همايون از ام الدينار كوچ كرده ، عودت به جيزه كه در مقابل بولاق واقع