محمدتقى نورى
475
اشرف التواريخ ( فارسي )
تلاش مىكرد ، ابراهيم خليل خان ، والى قراباغ بود . آقا محمّد خان به دليل سركشى او ، دوبار به جنگ او به قراباغ رفت و در مرحله دوم در سالهاى 1211 ه . ق در قلعه شوشى به قتل رسيد . ابراهيم خليل خان هنگام جنگهاى اول ايران و روسيه ، پس از كشته شدن سيسيانف سردار روس به ايران پيوست و سرانجام در سال 1221 ه . ق به توطئه نوهاش جعفر قلى خان و با دستيارى روسها به قتل رسيد . مهدى بامداد ، شرح حال رجال ايران ، چاپ چهارم ، تهران : زوار ، 1371 ، صص 13 - 10 . 29 . درباره قتل آقا محمّد خان ، ساروى در تاريخ محمّدى مىنويسد : « صادق نام گرجى ، خانهزاد و خداداد نام اصفهانى ، پيشخدمت و عبّاس نام مازندرانى ، فراش سرادق خلوت ، كه سالك طريق سوء ادب گرديده و از آنجناب وعده توعيد و تهديد شنيده بودند ، به خنجر الماس گهر ، آن حضرت را كه در شاهوار صدف سلطنت و بزرگوارى بود خون ياقوتى بر مينووش مينارنگ ريختند ( ص 389 ) . اعتماد السلطنه در تاريخ منتظم نيز مىنويسد : « آن سه نفر تهديد به مرگ شده بودند ( ج 3 ، ص 1437 ) . اعتضاد السلطنه در اكسير التواريخ نيز نام همان سه تن را ذكر مىكند و دليل اقدام آنان را تهديد به قتل مىداند ( ص 52 ) . دنبلى نيز در مآثر سلطانيه ( ص 24 ) با آنان همرأى است . اما نورى تنها مورّخى است كه اولا ذكرى از تهديد قتل اين افراد نمىكند كه ظاهرا سرچشمه اين انديشه ، تعصب او نسبت به قاجاران است كه آن را در جاىجاى اثر خويش نشان مىدهد و دوم اينكه قاتلين را چهار تن ذكر مىكند . دليل آن احتمالا اين است كه هنگامى كه افرادى تهديد به قتل مىشوند ، اگر تهديدكننده را بكشند درواقع از جان خود دفاع كردهاند . اما اگر چنين نباشد ، به ولىنعمت خود خيانت كردهاند ، بنابراين مؤلف آگاهانه بر آن است تا چيزى از شوكت پادشاهان قاجار نكاهد . 30 . شعر از نظامى است . 31 . محمّد على ميرزا متخلص به دولت و ملقب به دولتشاه ، پسر بزرگ فتحعلى شاه از زن گرجى او ، در 1203 ه . ق به دنيا آمد و در سال 1337 ه . ق به مرض و با درگذشت ، او پس از عباس ميرزا ، رشيدترين فرزند فتحعلى شاه قاجار بود . در 1212 ق كه فتحعلى