محمدتقى نورى
پيشگفتار 22
اشرف التواريخ ( فارسي )
در تاريخ عضدى آمده است كه يكى از سرگرمىهاى فتحعلى شاه ، اين بوده كه محمد ولى ميرزا براى او از تاريخ حكايت مىكرده است . « 1 » استاد ايرج افشار نيز در جلد ششم نشريه كتابخانه مركزى فهرستى از نام كتابهايى را كه به دستور محمد ولى ميرزا هنگام حكومت يزد تأليف يا ترجمه شدهاند با تكيه بر فهرستى كه در كتاب جامع مفيدى از محمد جعفر منشى نگاشته شده است ، آوردهاند . در اين فهرست 54 متن در اين زمينه معرفى شده است . « 2 » نيز استاد محمد تقى دانشپژوه در مقالهاى در راهنماى كتاب فهرست پنجاه كتاب را كه به نام محمد ولى ميرزا تأليف شده و در موضوعات حديث ، كلام و اصول دين و فقه مىباشند ، نگاشته است . « 3 » اين امر نشانگر توجه محمد ولى ميرزا به امور علمى است . منابع عصر قاجارى در دوره فتحعلى شاه ، گرايش به تاريخنگارى بسيار زياد بوده است . در كتابخانههاى گوناگون نسخههاى خطى زيادى شناسايى شدهاند كه به دستور فتحعلى شاه به نگارش درآمدهاند . ويژگى مشترك اين كتابها ، ذكر اصل و نسب قاجارها و شرح قدرتنمايىهاى آنها براى كسب قدرت و پيروزى آقا محمد خان بر رقيبان و درواقع تأسيس سلسله قاجاريه در سال 1210 است . فتحعلى شاه كه در نخستين سالهاى تثبيت قاجاريه ، پادشاه اين سلسله بود ، براى مشروعيت بخشيدن به حكومت اين سلسله و همينطور نماياندن شوكت و قدرت سران اين طايفه دستور نگارش چنين آثارى را مىداد تا به اين وسيله قاجارها را طايفهاى ريشهدار و اصيل و صاحب قدرت و شايستهء فرمانروايى معرفى كند . از نخستين تاريخهاى نگارش يافته درباره قاجاريه بايد از تاريخ محمدى يا احسن التواريخ ، از محمد بن محمد تقى ساروى ياد كرد . وى كتاب خود را به دستور فتحعلى شاه و در دوران شاهزادگى وى نگاشته است . مؤلف در اين تاريخ به برآمدن قاجارها تا آغاز سلطنت فتحعلى شاه مىپردازد .
--> ( 1 ) . احمد ميرزا عضد الدوله : تاريخ عضدى ، تهران : انتشارات سرو ، 1362 ، ص : 42 . ( 2 ) . نشريه نسخههاى خطى كتابخانه مركزى دانشگاه تهران ، دفتر ششم ، تهران : 1348 ، ص : 327 . ( 3 ) . محمد تقى دانشپژوه : نكتههايى درباره آثار ملاصدرا ، راهنماى كتاب ، س 5 ، ش 1 ، ص : 36 - 38 .