محمدتقى نورى
پيشگفتار 23
اشرف التواريخ ( فارسي )
اين كتاب به همّت غلامرضا طباطبايى مجد به چاپ رسيده است . ادامه تاريخ محمدى نيز به نام تاريخ فتحعلى شاه قاجار توسط همين نگارنده نوشته شده است كه شامل تاريخ دوره حكومت فتحعلى شاه از 1212 تا 1217 است . دو نسخه از اين كتاب در كتابخانه موزه بريتانيا موجود مىباشد . « 1 » مآثر سلطانيه نوشته عبد الرزاق مفتون دنبلى نيز از منابع مهم دوره فتحعلى شاه است . اين كتاب وقايع تاريخ قاجار تا سال 1241 را در خود دارد . در اين اثر بيشترين توجه مؤلف به جنگهاى ايران و روس بوده است ، زيرا در آنزمان مؤلف شخصا در آذربايجان حضور داشته و در ديوان انشاى نايب السلطنه عباس ميرزا كار مىكرده است . « 2 » اين كتاب به زبان انگليسى نيز ترجمه شده و در لندن به سال 1833 به چاپ رسيده است . « 3 » از منابع قابلتوجه دوره فتحعلى شاه ، تاريخ جهانآرا ، نوشته محمد صادق مروزى متخلص به هما است . اين كتاب نيز به نام شاه در دو جلد نگاشته شده است و شامل وقايع 20 سال نخست پادشاهى فتحعلى شاه از 1212 تا 1233 مىباشد . در نسخهء كتابخانه ملى اين كتاب به نام رطب اللسان نامگذارى شده است . جهانآرا براى نخستين جنگ ايران و روس اهميّت دارد . « 4 » نسخهء متعلق به كتابخانه ملى كامل نيست و تنها وقايع 10 سال نخست پادشاهى فتحعلى شاه را دارد . تاريخ ذو القرنين از ميرزا فضل اللّه خاورى ، منشى فتحعلى شاه از منابع ديگر قاجاريه است كه وقايع تاريخ اين سلسله را تا سال 1267 يعنى پايان پادشاهى محمد شاه در خود دارد . « 5 » دنباله آن به نام خاتمه روزنامچه همايون در شرح احوال فرزندان و نوادگان و امرا و وزراى فتحعلى شاه است . « 6 »
--> ( 1 ) . Rieu vol l . P . 200 ; Storey . Section II 332 . ( 2 ) . دنبلى : مآثر سلطانيه ، مقدمه : ص 6 . ( 3 ) . Storey P . 335 . ( 4 ) . فهرست نسخههاى خطى كتابخانه ملى ، ج 1 ، ص : 32 و . Storey P . 336 ( 5 ) . منزوى : فهرست مشترك نسخههاى خطى فارسى ، ج 6 ، ص : 4242 . ( 6 ) . . Storey P . 337