ويلم فلور ( مترجم : ابو القاسم سرى )
161
اشرف افغان بر تختگاه اصفهان ( به روايت شاهدان هلندى ) ( فارسي )
براى اجراى طرح تسخير جزيرهء هرمز اتلام به سه تا چهار كشتى سراپا مسلح نياز داشت كه يكى از آنها مىبايست يك قايق كوچك تندرو از نوع ( Frigate yauct يا galliat ) باشد كه آب زياد به آن نفوذ نمىكند . اين كشتى با بمبهاى خوب و خمپاره - اندازها مىبايست از ناگاه در ضمن ژرف پيمائى راه خود به پشت جزيرهء هرمز برود . كشتىهاى ديگر مىبايست گروههائى را در آن بخش از جزيرهء هرمز كه به جانب قشم است پياده كنند . عمليات تسخير هرمز قرار بود در فصل برداشت محصول خرما ( ژوئيه - سپتامبر ) كه سه بخش از اهالى جزيره براى برداشت محصول خود در قطعهء اصلى هستند صورت گيرد . اتلام انتظار نداشت كه افغانان با كشتن كاركنان شركت در اصفهان تسخير جزيرهء هرمز را تلافى كنند . كاركنان شركت بخش اصفهان پيوسته مىتوانستند بگويند كه همگنانشان براى دور نگهداشتن هرمز از دستهاى بيگانگان به اين جزيره رفتهاند . اگر اتلام اسلحهء كافى داشت از ايرانيان هيچ پروائى نداشت . نايب بيگلربيگى و يكى از يوزباشيان مهم هرمز محمد صالح بيگ اتلام را تشويق كرده بود كه : « اينجا چه كار مىكنى نزد من به جزيرهء هرمز بيا آنجا مىتوانى شاه شوى ! » اتلام نمىدانست كه اين حيلهايست يا نه اما مطمئن بود كه واك ( شركت هند خاورى هلند ) بايد رؤساى هرمز را در خدمت خود گيرد و مواجب معمولى آنها را كه گفته مىشد سالى 12 تا 20 تومان ( 580 - 510 فلورين هلند ) است بپردازد . اتلام براى اينكه از مداخلهء انگليسيان جلوگيرى كند مىخواست به رؤساى هرمز 1500 تا 2000 تومان هديه و پرداخت پى در پى مواجب آنها و تحت الحمايگى هلند را پيشنهاد دهد . او انتظار داشت كه طى دو سال هزينهء اين لشكركشى را از درآمد آنجا جبران كند 4 . باتاويا مايل نبود كه جنگى را در خليج فارس آغاز كند و از اينرو اتلام را براى خاطر دادن پيشنهاد تسخير جزيرهء هرمز سرزنش كرد 5 . اتلام در ضمن براى تأييد عقيدهء خود دلايلى داشت : زيرا كه هلنديان دشمنىهاى سيد احمدخان را تحمل كرده بودند و حالا تازه رفتارهاى دشمنانهء زبردستخان آغاز گشته بود . آز و گرسنه چشمى