عبد الحسين نوايى

5

اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1105 تا 1135 ق ) ( فارسي )

برآورده و به دست چپ از بند سپر گذرانيده و آن را ملاصق ساعد و بازو داشته كمان گرفته به يك تركش تير قدراندازى نمايد كه آن سپر از دستى كه كمان دارد نگذارد و در چنين حالت گاهى دست راست را هم به آويختن بند عمود و تبر با تيغ و سپر از آن گرانبار سازد و با چنين مانعى از درست شست كندن كه بر كماندار اشكال و صعوبت آن ظاهر است تير را خطا نمىاندازد . در باب مسائل نظامى هم بىمطالعه و وقوف نبوده است . مثلا روزى از اركان دولت خود پرسيده كه چرا در قديم شمار سپاهيان دولت ايران به دويست - هزار و سيصد هزار مىرسيده و « ايران از قياصرهء روم و خاقان تركستان و ولات هندوستان باج مىگرفته و امروز كه مداخل كشور به اضعاف مضاعف زياده بر گذشته است وضعى مانند سابق ندارد . » و چون اركان دولت جواب درستى نداده‌اند خود وى گفته است كه « اگر شما در واقع ادراك آن ننموده و نفهميده‌ايد زهى جهل و نادانى و عدم بصيرت و معرفت اسرار ملك و مملكت و اگر فهميده‌ايد بنابر رعايت آسودگى و تن‌آسانى و راحت ظاهرى با فعل خود صرفه در اظهار آن نمىبينيد زهى ناسپاسى با ولى نعمت . سبب آن است كه در آن اعصار و اوان ، اخراجات مردم در ملبوسات و ساير تزيينات و تجملات و تبذير و اسراف در ابنيه و ساير جهات از مناسب امثال خويش بيرون نرفته و خرج زياده بر قدر ضرورت و رفع حاجت را لزوم مالايلزم و عبث دانسته و ارتكاب آن نمىنمودند و مواجب و مرسوماتى كه در اين اوقات به دو سه نفر داده مىشود و به اخراجات ايشان وفا نمىكند و قدرت بر سفر به آن وضعى كه ايشان را منظور است و به آن معتاد شده‌اند ندارند ، در آن اوقات به ده دوازده نفر داده مىشد و به وجه معاش ايشان وافى بوده و به آن سرانجام ما يحتاج خويش مىداده و تاب سفرها و يساقهاى دور و دراز هم داشته‌اند . » شاه سلطان حسين خود طرحى براى تجهيزات و وسايل نظامى داشته كه « هر ده نفر يك خيمه و يك ساج و در سفر و بيابانهاى كم‌آب دو شتر آبكش و دوازده مشك با خود داشته باشند و قباى هريك چوخاى استرابادى يا خافى يا تفصيلهء يزدى يا سبزوارى يا جنسى ديگر . در اين مرتبه دستار يا منديل كه بالاى تاج بپيچند يا على حده بر سر گذارند مناسب قباى مذكور و شال و چهار ذرعى مناسب چنان منديل و قبا و در زمستان و هواى سرد يك كاتبى يا يك پوستين و يك پاپيچى نمد تكه رنگين يا سفيد و يك كلاه بارانى همه در قيمت مناسب با لباس مذكور . اما در آلات حرب و ادوات طعن و ضرب مثل شمشير و تير