عبد الحسين نوايى
مقدمه 23
اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1038 تا 1105 ق ) ( فارسي )
سفرنامهء وى مشتمل بر نكات دقيقى است حاكى از آن كه اگر تاورنيه سواد حسابى نداشته و حتى فرانسه را خيلى خوب نمىنوشته ولى خيلى خوب به محيط اطراف خود نظر افكنده و خيلى خوب ديدهها را وصف كرده است . كتاب وى بسيار شيرين و خواندنى است . اين كتاب كه اول بار با هفت تصوير در 1676 / 1087 در پاريس به چاپ رسيد سه سال بعد تجديد چاپ شد با تصاوير بيشتر ( 1679 ) و در سالهاى 1712 و 1724 نيز مجددا طبع و انتشار يافت . كتابش به آلمانى در 1681 با 29 تصوير منتشر گرديد و سر لوح اين چاپ تصوير تاورنيه است . لباسى كه تاورنيه در هنگام اقامت در شرق همواره بر تن داشت . تاورنيه در آخرين سفر خود به ايران برادرزادهء خويش را كه آندره دوليه دلاند خوانده مىشد به ايران آورد . او هم متجاوز از دو سال در ايران ماند و كتابى در بازگشت خود به فرانسه راجع به ايران نوشت به نام « زيبائيهاى ايران » با 12 تصوير من جمله تصويرى دلانگيز از تنگ الله اكبر و دروازه قرآن شيراز يكى ديگر از كسانى كه درين روزگار به ايران آمده تهونو مستشرق فرانسوى است . وى در سال 1663 / 1072 از راه بغداد و كرمانشاه به اصفهان رفت و پنج ماه در اصفهان ماند و بعد به هندوستان رفت و در راه از تخت جمشيد ديدن نمود و در سال 1667 / بار ديگر به ايران آمد و باز به ديدن آثار تخت جمشيد رفت و در آن جا با شاردن و تاورنيه و دوليه دلاند ملاقات نمود . اين مستشرق در هنگام بازگشت به اروپا ، در شهر ميانه درگذشت ( 28 نوامبر 1667 / 1078 ) و ده سال بعد مستشرق ديگر فرانسوى به نام پتى دولاكروا نعش وى را به تبريز منتقل كرد و در گورستان كاپوسنها به خاك سپرد . تهونو هم سفرنامه خود را در 5 جلد با تصاوير در سال 1689 / 1100 در پاريس چاپ كرد . بحث در اين مورد را با ذكرى از آدام اولئاريوس به پايان مىبرم . زيرا ذكر كليهء كسانى كه درين دوره به ايران آمده و ايران را با تحرير و تصوير به جهانيان شناساندهاند به درازا مىكشد . اولئاريوس آدام ( اولشلاگر ) كه مردى دانشمند و محقق بود ، همراه هيأت آلمانى شلزويك هولشتاين به ايران آمد . پس از ناكامى هيأت سفارت كه بر اثر كارشكنيهاى هلنديها پيش آمد و خشونت و غرور و قساوت بروگمان رئيس هيأت