ملك شاه حسين بن ملك غياث الدين / محمد بن شاه محمود سيستانى
مقدمهء مصحح 21
احياء الملوك ( تاريخ سيستان تا عصر صفوى ) ( فارسى )
ببود و اسپهبد سيستان را بنواخت كه او را خدمت بسيار كرد و پذيرهء او باز شد . پس بفرمود تا آنجا كه ديدبانگاه قلعه بود ، قلعهء جداگانه كردند و روشنك آنجا يله كرد تا از كار هند فارغ شد و باز آنجا آمد و آن قلعه تمام كرده بودند . پس يك ماه آنجا ببود تا نيكو تمام شد . گفت « اراك چنين بايد قلعه اندر نه چنان كه بود » و اراك به زبان رومى ديدبان گاه را گويند . و آن اينست كه اكنون قلعهء سيستان است كه ارگ گويند ، ذو القرنين كرده است و اين حكايت به چندين كتاب ياد كرده آمدست يكى به اخبار سيستان و ديگر عبد الله بن المقفع اندر كتاب سير ملوك عجم باز گويد و ابو الفرج قدامه بن جعفر بن قدامه البغدادى اندر كتاب خراج بباب مسالك و ممالك باز گويد . اين خبرها درست ميگردد اندر حديث سجستان از حديث انبياء عليهم - السلام . « 3 » اسپهبد نيمروز را بنواخت و مشمول عاطفت گردانيد و بساختن كوشكى فيما بين آن قلعه و اين قلعه مأمور فرمود و روشنك را آنجا گذاشته متوجه فتح هندوستان شد بعد از فتح ممالك و مسالك هند به سيستان عود نمود . مرمت آن قلاع نمود و گفت : ارگ چنين مىبايد و ارگ به زبان رومى ديدبانگاه را گويند . « 1 » و اين خبر از كتاب سير الملوك العجم از ابو الفرج بن قدامة بن جعفر بن قدامة - البغدادى از مجلد كتاب خراج در باب مسالك الممالك معلوم گرديد در فضيلت نيمروز از حديث انبيا « 2 » . پارهاى از اين مطالب كه نقل كرديم در متن تاريخ طبرى نيز ديده مىشود و اگر اشتباهاتى نظير انتساب كتاب سير ملوك عجم را به قدامة بن جعفر از مؤلف احياء الملوك نمىديديم ممكن بود بگوئيم كه هردو مؤلف يعنى مؤلف تاريخ سيستان و مؤلف احياء الملوك مطالب متشابه را از يك منبع و مأخذ اصلى نقل كردهاند . اما بىدقتى مؤلف احياء الملوك كه حتى حاضر نشده است نام كتبى را كه مؤلف تاريخ سيستان به دقت نقل كرده است در كتاب خود بياورد ، نشان مىدهد كه او مستقيما اين مطالب را از تاريخ سيستان نقل كرده و نام اين مأخذ را در كتاب خود نياورده است . اينك ساير كتبى كه مؤلف احياء الملوك از آنها استفاده كرده است . 7 - تاريخ گزيده تأليف حمد الله مستوفى 8 - تاريخ عجم ( ؟ ) 9 - حدايق - الحقايق سنائى [ - حديقة الحقايق ] 10 - ترجمهء تاريخ يمينى 11 - كتاب الخراج قدامة بن جعفر بغدادى 12 - تاريخ جهانآراى قاضى احمد غفارى 13 - شاهنامهء فردوسى 14 - گرشاسبنامهء اسدى 15 - بهمننامه . 16 - مجسطى به خط خواجه
--> ( 1 ) - احياء الملوك ص 11 . ( 2 ) - احياء الملوك ص 12 . ( 3 ) - تاريخ سيستان ص 10 و 11 .