ملك شاه حسين بن ملك غياث الدين / محمد بن شاه محمود سيستانى

مقدمهء مصحح 22

احياء الملوك ( تاريخ سيستان تا عصر صفوى ) ( فارسى )

نصير الدين طوسى . 17 - تاريخ معجم 18 - بختيارنامه . 19 - خسرو شيرين نظامى 20 - روضة الصفا 21 - حبيب السير 22 - الكامل فى التاريخ تأليف ابن الاثير 23 - مقامات بديع الزمان همدانى 24 - تاريخ هرات معين الدين محمد اسفزارى 25 - نفحات الانس جامى 26 - مطلع السعدين مولانا عبد الرزاق سمرقندى 27 - ظفرنامهء تيمورى تأليف مولانا شرف الدين على بافقى . ارزش كتاب احياء الملوك مطالب كتاب احياء الملوك را مىتوان به سه دستهء مشخص تقسيم كرد : 1 - قسمتى كه مؤلف از متونى كه امروز در دست است نقل كرده است . 2 - مطالبى كه از متونى كه از ميان رفته است گردآورده است . 3 - قسمتى كه خود شاهد و ناظر عينى بوده و به تحرير درآورده است . در ضبط و تحرير مطالب قسم اول مؤلف كار مهمى انجام نداده و گاهى نيز اشتباهاتى براى او پيش‌آمده است . اما در گردآورى مطالب دستهء دوم و سوم ، مؤلف خدمتى به سزا به ضبط مطالب تاريخى كرده و سوانح و اتفاقاتى را كه در يكى از بخش‌هاى دورافتادهء ايران روى داده ، براى هميشه زنده نگاه داشته است . قلم مؤلف زياد توانا نيست و با خواندن چند سطر از متن كتاب به آسانى مىتوان به اين امر پى برد . اگر سخن از طبقه‌بندى متون نثر زبان فارسى در ميان باشد ، نثر احياء الملوك جزء نثرهاى درجه دوم يا سوم قرار مىگيرد . هدف مؤلف چنان كه از نام كتاب برمىآيد ، احياء نام ملوك سيستان بوده است ، ولى از زير قلم او مطالبى بيرون آمده كه براى شناسائى طبقات مختلف اجتماعى سيستان آن روز بسيار مفيد و مؤثر است . در اين كتاب گذشته از نام ملوك و ميران ، از ميرزايان ، نقيبان ، ياران ، پاداران ، منشيان ، كتابداران ، تيرگران ، رئيسان ، سرخيلان ، سادات ، حقه‌بازان ، خيال‌بازان ، شاهنامه‌خوانان ، شبگردان ، طاس‌بازان ، قصه‌خوانان ، كلانتران ، كشتىگيران ، لوليان ، معركه‌آرايان و مستخدمين و خدمتگزاران كه به لقب قديمى يا اعتمادى ملقب شده‌اند ، ذكرى به ميان آمده است . از اين نظر كه به كتاب احياء الملوك نگاه كنيم ، ارزش زيادى براى اين كتاب مىتوان قائل شد . در شرح هنگامه‌ها « 1 » به نوع تفريح آن‌زمان و كسانى كه در اين‌گونه مجالس شركت مىكرده‌اند مىتوان پىبرد و با خواندن فصولى كه مؤلف دربارهء حملات اوزبكان نوشته است ، حد گرفتارى و سختى و تنگى و پريشانى مردم سيستان را در آن ايام مىتوان حس كرد . ناامنى و قتل و غارت و خراب‌كردن قلعه‌ها كه تنها پناهگاه سيستانيان بوده

--> ( 1 ) - براى شرح هنگامه‌ها نگاه كنيد به صفحات 252 و 253 . اين كلمه . در صفحات 260 و 283 و 337 و 359 و 512 نيز آمده است .