جزيره را بايد پيمود واز بسيار قبايل عرب چون بنى كنده وبنى حارث وبنى بجيله بايد گذشت وحديث شريف بتوضيح آيهء : وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِينٍ ، بسط اسلام را در همه عربستان پيشگوئى ميكند . دوران تشريع از مدينه آغاز شد . در مكة حكم صريح جز منع شرك وتحريم ربا نيامد وآن نماز كه مسلمانان به فرادى يا جماعت همى خواندند ، برغبت بود نه وجوب وبا نماز مدينه تفاوت‌ها داشت . از جمله ركوع نداشت واز قيام به سجود مىشدند وبه تشهّد ختم ميكردند « 1 » . در مكة فراغ بيشتر بود اما از بيم خطر ، مجال گفت وشنود كمتر بود وبيشتر فعاليت پيمبر در اين دوران ، تلقّى والقاى آيات قرآن بود كه قسمت أعظم سوره‌ها در مكة نازل شد . گر چه در شمار سوره‌هاى مكي ومدنى خلاف هست ، اما به گفتار درست از يك صد وچهارده سورهء قرآن ، هشتاد وشش سوره در مكة آمده « 2 » البتة بيشتر سوره‌هاى مكي كوتاه است وگاه از سه يا چهار آية بيشتر نيست ، اما اگر شمار آيات را مقياس كنيم از شش هزار وبيشتر آيهء قرآن به تقريب هزار وششصد وچند آية يعنى كمي بيشتر از ربع ، مدنى وما بقي مكي است . اما در غالب سوره‌هاى مكي آيه‌ها كوتاه است واگر شمار كلمات را مقياس كنيم به تقريب ، كمي بيش از يك ثلث قرآن در مدينه ودو ثلث كمتر در مكة آمده . ولى گفتار مضبوط پيمبر كه عنوان حديث بدان داده‌اند بيشتر از ايّام مدينه يادگار است كه در مكة پيروان ، كم وضعيف بودند وانجمن عام چون مسجد براي بحث وگفتگو وتوضيح احكام وتفسير

--> ( 1 ) ابن أبي الحديد ( 2 ) الاتقان ، البرهان ، مقدمتان في علوم القرآن