چرك فساد يكى است وشعر فساد همگان . البتة اين همه در بارهء تخيل وتضليل وقدح ومدح است وگر نه شاعر خردمند كه اعتبار سخن سبك نكند ومدح وذمّ كس نگويد وبه تاجدار زمان فخر كند كه أيام سعدى در أيام اوست از باب ديگر است كه : إنّ من الشّعر لحكمة وباز اين حكمت در خور پيمبر نبود كه پيمبرى از وادى ديگر است . قُلْ إِنَّمَا الْآياتُ عِنْدَ اللَّهِ * « 1 » براستى كه محمّد ( ص ) حكومت دلها داشت واين حكومت را بتأييد خدا به نيروى سخن داشت وبه اعجاز قرآن وقدرت بيان ، چنان جانها را مسخّر كرد كه اكنون پس از قرنها هنوز آن دولت پاينده خلل نيافته : الإسلام يعلوا ولا يعلى عليه واين توفيق شگفت كه بحق ، معجز تاريخ است بسيار كسان را به نقل وروايت خرق عادت‌ها از آن نوع كه انبياى سلف داشته‌اند واداشته كه ضبط آن به تفاوت از چند تا يك صد وچند است وتسبيح حصا وتكلّم حيوان از آن جمله است ودر قبال اينان ، بعض محقّقان پنداشته‌اند كه همه يا بعضي از اين روايات با قرآن سازگار نيست كه به حكايت آن مخالفان از ختم رسل معجزه‌ها مىخواستند : لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ * « 2 » لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ « 3 » لَوْ لا يَأْتِينا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ « 4 » لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آياتٌ مِنْ رَبِّهِ « 5 » وبه توبيخ اين متكلفّان ، به طنزى بديع بدنبال همين آية از سورهء عنكبوت گويد : أَ وَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ يُتْلى عَلَيْهِمْ « 6 » وباز بتأييد اين نكته در وصف خارق عادت طلبان كه سر لجاج داشتند نه كشف حق گويد :

--> ( 1 ) عنكبوت ، 49 ( 2 ) رعد ، 27 . ( 3 ) انعام ، 39 ( 4 ) طه ، 33 . ( 5 ) عنكبوت ، 50 . ( 6 ) عنكبوت ، 51 .