جمال الدين محمد الخوانساري

47

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

للمؤمن ثلاث علامات ، الصّدق واليقين وقصر الامل « 1 » . از براي مؤمن سه علامتست ، راستگوئى ، ويقين ، وكوتاهى اميد . دويم اين : للمتّقى ثلاث علامات ، اخلاص العمل ، وقصر الامل ، واغتنام المهل « 2 » . از براي پرهيزگار سه علامتست ، خالص گردانيدن عمل ، وكوتاه كردن اميد ، وغنيمت شمردن مهلت ، يعنى از براي كارهاى خير . 7371 لئن امر الباطل لقديما فعل ، لئن قل الحقّ لربّما ولعلّ ، لقلّما ادبر شيء فاقبل . در نهج البلاغة تمام كلام متصل بيكديگر با واو عطف قبل از « لئن » دويم وهمچنين قبل از « لقلّما » نقل شده وترجمهء آن اينست : هر آينه اگر بسيار باشد باطل ، هر آينه از قديم كرده ، وهر آينه اگر كم باشد حق ، هر آينه بسا باشد واميد باشد ، وهر آينه كم است اين كه پشت گردانيده باشد چيزى پس رو آورد ، يعنى اگر در اين زمان بسيار شده باطل شگفتى نيست از آن ، يا اين كه آنرا نشان حقّيّت آن نبايد دانست ، زيرا كه از قديم يعنى در روزگاران پيشين نيز چنين كرده باطل يعنى همواره خود را بسيار كرده يا چنين كرده كردن قديمى يعنى كهنه بكهنگى روزگار ، وبر هر تقدير نسبت « فعل » به « باطل » بر سبيل مسامحه است . وممكن است كه « فعل » بمعنى « انفعل » باشد كه گاهى بآن معنى آمده وبنا بر اين ترجمه اين باشد كه : در قديم چنين بوده يعنى روزگاران پيشين نيز يا چنين بوده بودن قديمى يعنى كهنه ، وبنا بر اين ارتكاب مسامحه در كار نيست .

--> ( 1 ) چون شارح ( ره ) بعد از فحص وتتبّع در نسخ چنين اظهار نظر كرده است ما نيز بتبع گفتار أو اين فقره را بشمار نياورديم . ( 2 ) چون شارح ( ره ) بعد از فحص وتتبّع در نسخ چنين اظهار نظر كرده است ما نيز بتبع گفتار أو اين فقره را بشمار نياورديم .