جمال الدين محمد الخوانساري
46
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
ومن دونه بالغلبة ، ويظاهر القوم الظّلمة . از براي ستمگر از مردان سه علامتست ، ستم ميكند كسى را كه بالاتر از أو باشد بنافرمانى ، وكسى را كه پستتر از أو باشد بغلبه كردن ، ويارى ميكند قوم ظالمان را . 7369 ليخشع للّه سبحانه قلبك ، فمن خشع قلبه خشعت جميع جوارحه . بايد كه فروتنى كند از براي خداى سبحانه دل تو ، پس هر كه فروتنى كند دل أو فروتنى كند همهء اعضاى أو . 7370 للمؤمن ثلاث ساعات ، ساعة يناجى فيها ربّه ، وساعة يحاسب فيها نفسه ، وساعة يخلّى بين نفسه ولذّتها فيما يحلّ ويجمل . از براي مؤمن سه ساعتست ، ساعتي كه راز مىگويد در آن پروردگار خود را ، وساعتي كه محاسبه ميكند در آن نفس خود را ، وساعتي كه وامىگذارد ميانهء نفس خود ولذّت آن در آنچه حلال باشد وزيبا باشد . ودر نهج البلاغة بجاى ساعت دويم چنين نقل شده : « وساعة يرم فيها معاشه » يعنى « وساعتي كه اصلاح ميكند در آن معاش خود را » وهر دو خوبست ، وشايد كه آنچه در آن جاست بهتر باشد ، ومحاسبهء نفس را نيز داخل در راز گفتن با پروردگار مىتوان گرفت بنا بر اين كه مراد بآن هر عبادتي باشد ، زيرا كه در هر عبادتي ذكر وياد خدا بايد وآن رازگفتن است با أو ، وداخل اصلاح معاش نيز مىتوان گرفت ، وممكن است كه آن در كار نباشد زيرا كه كسى كه همهء أوقات أو همين سه ساعت باشد محتاج بمحاسبهء نفس نباشد واللّه تعالم يعلم ودر بعضي نسخهها قبل از اين فقرهء مباركه دو فقرهء ديگر نقل شده كه در أكثر نسخهها نيست ، اوّل اينست :