جمال الدين محمد الخوانساري
162
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
بحسب ظاهر عقول بايد بكنيم ونكنيم از راه اينست كه آن خلاف تقدير حقّ تعالى باشد واز دايرهء امكان بيرونست وسعى در آن بيهوده است ، ويا غرض نصيحت مردم باشد باين كه بعضي أمور باشد كه خلاف تقدير حقّ تعالى باشد وسعى در آن لغو وعبث باشد پس هرگاه در مطلبي بقدر معروف سعى نمايند وآثار حصول آن ظاهر نشود سعى زياد در آن مكنيد گاه باشد كه از آنها باشد كه تقدير حقّ تعالى بر خلاف آن جارى شده باشد وسعى در آن لغو وبىفايده باشد . 7788 من صارع الدّنيا صرعته . هر كه كشتى بگيرد با دنيا بيندازد دنيا أو را . 7789 من عصى الدّنيا اطاعته . هر كه عصيان كند دنيا را أطاعت كند دنيا أو را . 7790 من اعرض عن الدّنيا اتته . هر كه اعراض كند از دنيا دنيا بيايد أو را . 7791 من حسن ظنّه حسنت نيّته . هر كه نيكو باشد گمان أو نيكو باشد نيّت وقصد أو . 7792 من ساء ظنّه ساءت طويّته . هر كه بد باشد گمان أو بد باشد باطن أو ، ممكن است كه مراد به « نيكوئى گمان وبدى آن » در اين دو فقرهء مباركه نيكوئى گمان بحقّ تعالى باشد وبدى گمان باو تعالى شأنه ، ومراد به « نيكوئى گمان بحقّ تعالى » اينست كه آدمي أو را در كمال لطف ومرحمت داند وهر چند گنهكار باشد باز اميد عفو ورحمت أو بمجرّد لطف أو داشته باشد وبه « بدى گمان باو » اينست كه اين اعتقاد نداشته باشد بلكه گمان أو اين باشد كه بناى معاملهء أو با بندگان بر عدالت است ورعايت استحقاق ، هر كه