جمال الدين محمد الخوانساري

129

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

نمىكنيم از آن وبعد از آن أزهرى خود گفته كه : مراد سواري مشقت نيست بلكه آن حضرت سواري عجزهاى شتران را مثل زده از براي پس افتادن خود از غير خود در حقّ خود كه امامت باشد وپيش افتادن غير أو بر أو پس اراده كرده كه اگر منع كرده شويم از حقّ خود در امامت وپس افتاده شويم از آن صبر مىكنيم بر حال ناخوشى در آن هر چند دراز كشد روزها . وبعد از آن شارح خود گفته : هر سه احتمال نيكوست ونزديكند بيكديگر ، زيرا كه سواري عجزها مظنهء ذلّت ومشقت وتأخّر منزلت هر سه باشد ومحتملست كه همهء آنها مراد باشد ، وابن أبي الحديد شارح ديگر كتاب مذكور گفته كه : أبو عبيد هروى در كتاب جمع بين الغريبين اين كلام را نقل كرده وگفته كه : تفسير كرده‌اند اين را بر دو وجه . يكى - اين كه سوار عجز شتر لاحق مىشود مشقت وضررى را ، پس مراد اينست كه هرگاه منع كرده شويم حقّ خود را صبر مىكنيم بر مشقت ومضرّت چنانكه صبر ميكند سوار عجز شتر . وگفته كه : اين تفسير نزديكست به آن چه سيّد رضى گفته . ودويم - اين كه كسى وقتي سوار عجز شتر مىشود كه غير أو سوار باشد بر پشت شتر وسوار پشت شتر مقدّمست بر سوار عجز آن ، پس مراد اينست كه اگر ما منع كرده شويم از حقّ خود پس مىافتيم وپيش مىافتند بر ما غير ما ، وتأكيد شده معنى بر هر دو تفسير بقول آن حضرت « وهر چند دراز كشد شبگير » زيرا كه هرگاه دراز كشد شبگير بوده باشد مشقت بر سوار عجز شتر عظيمتر ، وبوده باشد صبر بر پس افتادن أو از سوار پشت شتر سخت‌تر ودشوارتر . تمام شد كلام أو ، وپوشيده نيست كه آنچه ما نوشته بوديم مشتملست بر همهء آنچه از اين أفاضل أعلام نقل شد وتمامتر از همهء آنهاست والحمد لله ربّ العالمين . 7628 لنا على النّاس حقّ الطّاعة والولاية ، ولهم من اللّه سبحانه حسن الجزاء .