جمال الدين محمد الخوانساري
320
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
كه نزديك شود باين كه برسد بآدمى وچندان فاصلهء نماند واين سه فقرهء مباركه بيك مضمون است وتجربه نيز شاهدست بر صدق آن . 6203 عند الصّدمة الأولى يكون صبر النبّلاء . نزد صدمهء أول ميباشد صبر مردم نبيل . « صدمه » بمعنى خوردن چيز صلبي است بمثل آن ورسيدن امر دشوارى بكسى ، و « نبيل » چنانكه مكرّر مذكور شد بمعنى نجيب است يا تند فطنت ، ومراد اينست كه صبر نبيل همين در صدمهء مصيبت اوّل است وبعد از آن كه بر آن صبر كرد ديگر صبر بر أو گوارا شود ودشوار ننمايد چنانكه اگر مصيبت ديگر بر أو وارد شود وصبر نمايد آن در حقيقت صبر نباشد زيرا كه مفهوم از صبر تحمل چيز ناملايم است هر گاه آن تحمل دشوار باشد پس هر گاه گوارا شد توان آنرا داخل صبر نشمرد . وممكن است كه مراد اين باشد كه : صبر مردم نبيل در صدمهء اوّل است وايشان أزين راه فضيلتى دارند واگر نه أكثر مردم بعد از اين كه در مصيبتها مكرّر بىصبرى كردند وديدند كه سودى ندارد ديگر مصيبتى كه وارد شود صبر كنند . 6204 عند تعاقب الشّدائد تظهر فضائل الانسان . نزد از پى يكديگر در آمدن سختيها ظاهر مىشود افزونيهاى آدمي ، يعنى هر گاه مصيبتها از پى يكديگر بىفاصلهء بر كسى وارد شود وأو صبر كند بر همه وقلق واضطراب نكند فضيلت وافزونى مرتبهء أو ظاهر مىشود يعنى كمال فضيلت أو واگر نه هر صبري خالى از فضيلتى نباشد ومراد به « فضيلتهاى آدمي » فضيلتهاى مردمى است كه چنين باشند . وممكن است كه مراد مراتب فضيلتها باشد واين كه آن ظاهر مىشود بمراتب صبر پس هر كه صبر أو نزد تعاقب مصيبتها وسختيها بيشتر باشد أو أفضل باشد از آنكه صبر أو در آن مرتبه نباشد ، ممكن است كه مراد اين باشد كه بتعاقب سختيها فضايل آدمي ظاهر مىشود ، باعتبار اين كه نزول مصيبت وبلا