محمد على مجاهدى
426
كاروان شعر عاشورايى ( فارسي )
آن شهر بزيست و به كسب دانش پرداخت و باعرفان و صاحبدلان درآميخت . حاج ميرزا حسن پس از فراغت از تحصيل به سير و سياحت پرداخت و به هندوستان و حجاز سفر كرد و بيشتر با مشايخ اهل طريقت آن ديار در آميزش بود . از آن پس سفرهايى به نقاط ايران كرد تا سرانجام به شيراز رفت و به صفى على شاه ملقب گرديد . پس از آن به تهران آمد و رحل اقامت افكند تا آنكه در بيست و چهارم ذيقعده سال 1316 قمرى بدرود حيات گفت . قبرش در خانقاهى است كه مريدانش در خيابان صفى على شاه ساختهاند . صفى على شاه مردى اديب و شاعرى سخنسنج بود و در نظم انواع شعر توانا و استاد بود . از تأليفات اوست : 1 . زبدة الاسرار 2 . عرفان الحق 3 . بحر الحقايق 4 . ميزان المعرفة 5 . تفسير منظوم قرآن ( كه در حقيقت بزرگترين و مهمترين اثر او به شمار مىرود ) 6 . ديوان اشعار . . . » سبك شعرى طبع صفى اصفهانى بيشتر به قالب مثنوى متمايل بوده و آثار منظوم خود را در سبك عراقى سامان داده است . « 1 » آثار منظوم وى به سبب احاطهاى كه به مقولات عرفانى حكمى و سلوكى داشته سرشار از مفاهيم بلند عرفانى و معرفتى است . دامنه تاثير آثار عاشورايى صفى اصفهانى صفى اصفهانى در منظومه عاشورايى زبدة الاسرار خود اين حادثه خوننگار را از بعد عرفانى و معرفتى مورد تجزيه و تحليل قرار داده و با قرائت عرفانى از فرهنگ عاشورا ، آغازگر حركتى نو در قلمرو شعر عاشورا به شمار مىرود . هر چند پيش از او نيز تنى چند از عرفاى شاعر در اين زمينه آثارى به دست دادهاند ، ولى منظومه مستقلى همانند او در تبيين عرفانى اين حركت الهى نيافريدهاند و عمان سامانى كه شهرت بلا منازع خود را مرهون منظومه عاشورايىاش موسوم به گنجينة الاسرار است با تأثيرپذيرى از منظومه زبدة الاسرار سروده . صفى اصفهانى به آفرينش اين اثر ماندگار در همان وزن عروضى توفيق يافته و به خاطر جاذبههاى بيانى خود گوىسبقت را از او ربوده است .
--> ( 1 ) . سخنوران نامى معاصر ايران ، سيد محمد باقر برقعى ، ( نشر خرم ، قم 1373 ) ، ج 4 ، ص 2343 .