محمد على مجاهدى
145
كاروان شعر عاشورايى ( فارسي )
دامنهء تأثير آثار عاشورايى فضولى بغدادى به خاطر شهرت بلامنازعى كه در زمانهء خود و در ميان ادبدوستان داشته ، آثار منظوم آيينى و عاشورايى او به سه زبان فارسى و تركى و عربى با تأثير دامنهدارى در آثار شعراى همزمان خود و ديدگاه آنان به مقولههاى نيايشى و معرفتى و مناقبى و ماتمى همراه بوده است و كمالات صورى و معنوى وى سهم به سزايى در اين تأثيرگذارى داشته و با جاذبههاى كلامى خود نظر بسيارى از ادبپژوهان را به خود جلب كرده است . مطالبى كه مورخان و تذكرهنويسان دربارهء او و آثارش نوشتهاند شاهد صادقى در اثبات اين مدعا است . برگزيدهء آثار عاشورايى فضولى بغدادى چهار قصيدهء بلند و شيوا به زبان فارسى در مديحت و رثاى سالار شهيدان دارد : 1 . دو قصيده به رديف فعل معين « است » هر كدام در 28 بيت 2 . قصيدهاى به رديف « بگشايد » در 32 بيت 3 . قصيدهاى مرّدف به رديف ( كربلا ) در 23 بيت ديوان مطبوع فارسى او متأسفانه فاقد مشخصات شناسهاى است و داراى يك مقدمه از فضولى ، 49 قصيدهء آيينى ، 410 غزل ، يك تركيب 15 بندى ، يك مسبَّع دهبندى ، يك مسّدس 13 بندى ، 46 قطعه ، 105 رباعى ، يك ساقىنامهء 317 بيتى و يك مثنوى ده بيتى مىباشد . به عنوان حسن مطلع ، ابتدا يك رباعى زيباى كربلايى و سپس ابيات برگزيدهاى از چهار قصيدهء فضولى را نقل مىكنيم : آسودهء كربلا به هر فعل كه هست * گر خاك شود ، نمىشود قدرش پست برمىدارند و سبحه « 1 » اش مىسازند * مىگردانند از شرف ، دست به دست « 2 » * * * طاعتى كآن در حقيقت موجب قرب خداست * طوف خاك درگه مظلوم دشت كربلاست اى خوش آن طالب كه در هنگام حاجت خواستن * خاك راه كربلا در چشم او چون توتياست
--> ( 1 ) . تسبيح ( 2 ) . ديوان فارسى فضولى ، به كوشش حسيبه مازى اوغلى در 712 صفحه ، ص 648 .