امير مؤمنان عليه السّلام فراهم مىآورد . صاحب كشف الغمه از اين اثر بهره وافر برده است . « 1 » ابو محمد عبد العزيز بن محمد بن مبارك حنبلى جنابذى ( م 611 ) نيز كتاب معالم العترة النبويه و معارف اهل البيت الفاطمية العلوية را در شرح حال امامان ( تا امام يازدهم عليه السّلام ) نوشته است . « 2 » ابن خلكان شافعى نيز در وفيات الاعيان زندگى ائمه اهل بيت عليهم السّلام را آورده است . او البته شبيه ديگران نيست ، اما نفس توجه به ائمهء شيعه نشانگر حضور امامان در ذهنيت قرن اوست . در قرن هشتم حمد اللّه مستوفى ( م بعد از 750 ه ) را داريم كه در تاريخ گزيده ، پس از ياد از خلفاى نخست با عناوين معمول و محترمانه ، به ياد از امام على عليه السّلام پرداخته آنگاه از امام مجتبى به عنوان امير المؤمنين ، حافد رسول رب العالمين امام المجتبى حسن بن على المرتضى ياد مىكند . سپس فصلى مىگشايد تحت عنوان : « در ذكر تمامى ائمه معصومين رضوان اللّه تعالى عليهم اجمعين كه حجة الحق على الخلق بودند » و « مدت امامتشان از رابع صفر سنهء تسع و اربعين تا رمضان اربع و ستين و مأتين ، دويست و پانزده سال و هفت ماه مىشود » . او مىافزايد : ائمه معصوم اگر چه خلافت نكردند اما چون مستحق ، ايشان بودند ، تبرّك را از احوال ايشان ، شمّه‌اى بر سبيل ايجاز مىرود . « 3 » در قرن نهم ابن صباغ مالكى ( 784 - 855 ) كتاب الفصول المهمه فى معرفة احوال الائمه را نگاشته است . در قرن دهم شمس الدين محمد بن طولون ( م 953 ) كتاب الشذرات الذهبية فى تراجم الأئمة الاثنى عشرية عند الاماميه را نگاشته است . او از عالمان علاقه‌مند به تصوف و عرفان است . وى پس از بيان احوالات امامان از مصادر معتبر ، شعرى را كه خود در وصف ائمه اثنا عشر سروده آورده است : عليك بالأئمّة الاثنى عشر * من آل بيت المصطفى خير البشر ابو تراب حسن حسين * و بغض زين العابدين شين محمّد الباقر كم علم درى * و الصادق ادع جعفرا بين الورى موسى هو الكاظم و ابنه علىّ * لقّبه بالرّضا و قدره علىّ

--> ( 1 ) . نك : كشف الغمه ، ج 1 ، صص 77 ، 94 ، 116 ، 137 ، 161 ، 31 ، 314 ، 325 - 326 . ( 2 ) . نك : على بن عيسى اربلى و كشف الغمه ص 74 ( قم 1372 كنگره شيخ مفيد ) . ( 3 ) . تاريخ گزيده ، صص 198 ، 201 ( تحقيق : عبد الحسين نوايى ) .