محمد التقى قلبه معمور * على التقى درّه منثور و العسكرىّ الحسن المطهّر * محمّد و المهدى سوف يظهر « 1 » او در همين كتاب اظهار مىكند كه كتاب با عنوان المهدى الى ما ورد فى المهدى تأليف كرده است . « 2 » اوج حضور عقايد شيعى در عقايد عرفا و صوفيان ، در محيى الدين بن عربى است ؛ بىشبهه او نيز متأثر از جريانات ديگرى بوده اما مهمترين امرى كه او را جذب كرده انديشهء ولايت در ميان شيعه بوده است . كتابى با عنوان المناقب از او دانسته شده كه براى هر امامى ، وصفى شيرين آورده است . « 3 » صوفيان قرن هشتم و نهم نوعا به ائمه اثنا عشر اظهار علاقه مىكردند هر چند گروهى از آنان نسبت به شيعه اماميه كه آنان را رافضه مىخواندند ، خوشبين نبودند . به عنوان نمونه از « جامى » مىتوان ياد كرد كه به نوشته آقاى مايل هروى : نسبت به نفس تشيع هيچ تعصبى ندارد زيرا پيوسته راه و روش خاندان رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را تأييد مىكند و به عظمت آنان توجه مىدهد و ليكن در برخورد با شيعيان ، خامى مىنمايد و اين خامى جامى را بايد ناشى از تبرّاى شيعيان دانست و نه از تولاى بحت جامى » . « 4 » عبد الواسع نظامى با خزرى مؤلف مقامات جامى كه با شيعيان سر ستيز دارد مىكوشد علاقهء خود را به ائمه اثنا عشر جداى از برخوردش با شيعيان عنوان كند . او از ابو الحسن كربلايى ياد مىكند كه بر سر منبر ، نام خلفاى راشدين را حذف و به جاى آن خطبه را « به نام شريف ائمه اثنا عشر موشح » گرداند . او از برخوردى كه عالمان با اين امر كرده و سلطان را به مخالفت آن واداشته‌اند ياد كرده و البته براى دفع اتهام مىگويد كه البته « ائمه اثنا عشر در خطبهء معهود بر سبيل استمرار ضمن اجمال و على آله الأطهار مندرج‌اند » . « 5 » وى در جاى ديگر در برخورد با تبرّاى شيعيان مىگويد : و ما به يقين مىدانيم كه هرگز اهل بيت رسول كه عبارت از ائمه اثنا عشرند - عليه و عليهم الصلوات و

--> ( 1 ) . الائمة الاثنى عشر ، ص 118 . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . « شرح مناقب محيى الدين عربى » از سيد محمد صالح بن محمد موسوى خلخالى تهرانى ( م 1306 ) به اهتمام : سيد جمال الدين در سال 1363 ش چاپ شده است . ( 4 ) . مقدمه مقامات جامى ، ص 13 و نك صص 20 - 21 ( تهران 1371 ) ( 5 ) . مقامات جامى ، ص 148 .