( 1 ) وزارت و وزير قاضى ابو بكر بن العربى در احكام القرآن آورده است : وزارت ، يعنى اينكه خليفه ، مردى مورد اعتماد در عقل و دين را خليفه طرف مشورت قرار دهد . نسائى از عايشه روايت مىكند كه پيغمبر فرمود : هر كس از شما عملى را تصدى مىكند ، بايد وزير ( - مشير ) شايسته‌اى براى خود برگزيند كه اگر چيزى را فراموش كرد ، يادآورى نمايد و اگر يادآورى نمود ، كمك كند . ابو داود از عايشه روايت مىكند كه پيغمبر ( ص ) فرمود : خداوند براى هر اميرى كه اراده خير نمايد ، وزيرى راستين قرار مىدهد تا اگر فراموش كرد ، يادآورى نمايد و اگر يادآورى كرد ، كمك كند ، و خداوند براى اميرى كه اراده شر نمايد ، وزيرى بد قرار مىدهد كه اگر فراموش كرد ، يادآورى ننمايد و اگر يادآورى كرد ، كمك نكند . اصل روايت در الصحيح است . گفته‌اند وزير يعنى كسى كه بار امير را مىكشد و امير به رأى و تدبير او پناه مىبرد . نقل قولى از ابن مسعود هست كه خداوند به دل بندگان نگريست ، دل محمد ( ص ) را نيكوترين يافت و آن را براى خود برگزيد و دل اصحاب محمد ( ص ) را بهترين دلها يافت و آنان را وزير پيغمبر خود قرار داد كه براى دين خدا جهاد مىكنند . پس هرچه در نظر مسلمانان نيكو باشد ، نزد خدا نيكوست و هرچه در نظر مسلمانان بد باشد ، در نظر خدا بد است . روايتى هم از پيغمبر ( ص ) نقل كرده‌اند كه فرمود : خدا مرا برگزيد و اصحاب مرا براى من برگزيد تا وزيران ، ياران و خويشاوندان من باشند . هر كس آنان را دشنام دهد ، لعنت خدا و ملائكه و مردم بر او باد . پيغمبر ( ص ) با اصحاب مشورت مىكرد و امور خصوصى و عمومى را بدانان تفويض مىنمود . قلقشندى در صبح الاعشى از قضاعى و غيره نقل مىكند : نخستين كسى كه در اسلام لقب وزير يافت ، ابو سلمهء خلّال است كه وزير سفّاح ، اولين خليفهء عباسى است . البته كلمه وزير در قرآن نيز آمده است ، آنجا كه موسى از خدا مىخواهد هارون را وزير او قرار دهد . ( طاها ، 39 ؛ فرقان ، 35 ) . ( 2 ) رازدار پيغمبر ( ص ) كه بود ؟ خطيب در تاريخ بغداد تصريح مىنمايد كه حذيفة بن يمان ، رازدار پيغمبر ( ص ) بود و به همين عنوان « صاحب سرّ رسول الله » شناخته مىشود ؛ چنان كه در مسافرت علقمه به شام و