عبد الحي الكتاني ( مترجم : عليرضا ذكاوتى قراگزلو )

9

نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي )

الاحاديث الموضوعه ؛ تاريخ جامع القرويين ؛ النبذة اليسيرة فى تاريخ الدولة العلوية الشهيرة ؛ رسالة فى رئاسة الطريقة الكتانية ؛ الرحمة المرسلة فى شأن حديث البسملة ؛ تبليغ الامانة فى مضار الاسراف و التبرج و الكهانة ؛ الافادات و الانشادات و بسيارى ديگر همچنين كتاب الافادات و الانشادات كه گويا تاكنون به چاپ نرسيده است ، او مطالب متنوعى در نظم و نثر دارد كه در طول حيات خود آنها را از ديگران شنيده و گرد آورده است . از آثار جاودان او كتاب فهرس الفهارس و الاثبات و معجم المعاجم و المشيخات در سه جلد و با تصحيح احسان عباس و كتاب حاضر ، التراتيب الاداريه است . كتاب فهرس الفهارس در موضوع خود از مهم‌ترين و سودمندترين آثار است و در آن شرح حال صدها نفر از محدثان و مورخان و سيره‌نويسان و . . . از قرن هشتم به اين سو آمده است . اين اثر در زمينهء كتاب‌شناسى نيز يكى از آثار بسيار سودمند به شمار مىآيد . از كتّانى مقالات فراوانى هم درباره تاريخ مغرب بر جاى مانده كه فهرست برخى از آنها را مىتوان در جلد دوم كتاب المصادر العربية لتاريخ المغرب نوشته محمد المنونى ملاحظه كرد . 4 . عبد الحى كتّانى و لغزش در سياست بعد ديگر شخصيت كتّانى ، در زمينه‌هاى اجتماعى سياسى است . درباره او گفته شده كه پس از بازگشت از سفر تحصيلى به شرق ، در سال 1323 ق ، به سرعت به كار انتشار انديشه‌هاى اصلاحى خود در كشور مغرب پرداخت . آن زمان مولى عبد الحفيظ ، كه در فاس سلطنت مىكرد ، به نام دين و اصلاح اوضاع ، حكومتش را آغاز كرده بود . با روى كار آمدن سلطان عبد الحفيظ ، عبد الحى به او دل بست و با نگارش رساله المفاكهه به بيان انديشه‌هاى اصلاحى خود در عرصه‌هاى گوناگون اجتماعى ، ادارى و فرهنگى پرداخت . او از نخستين كسانى بود كه در اين زمينه دست به قلم برد . مدتى بعد ، كتّانى از عبد الحفيظ و اقدامات او در ايجاد اصلاحات نوميد شد ، ولى همچنان به اشاعه انديشه‌هاى اصلاحى خود پرداخت . به مرور اختلافات ميان خاندان كتّانى با دولت علوى عبد الحفيظ شديد شد و او همراه پدر و برادر بزرگش به زندان افتاد . برادرش در زندان زير شكنجه‌هاى بسيار كشته شد و او در همان سال ( 1909 م ) از زندان آزاد شد . از آن پس وى در دانشگاه قرويين تدريس كرد و همزمان ، كار مديريت كتابخانه آنجا را نيز بر عهده گرفت . به هنگام مرگ پدرش در سال 1915 م ، او رياست طريقهء كتّانيه را عهده‌دار