عبد الحي الكتاني ( مترجم : عليرضا ذكاوتى قراگزلو )
10
نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي )
شد . در اين زمان برادرزادگانش بر سر رياست فرقه با او درگير شدند ؛ حكومت نيز جانب آنان را گرفت و اين بار هم از ناحيه حكومت فشارهايى بر او وارد شد . كتّانى در سال 1921 م به الجزاير و تونس و قيروان سفر كرد و براى مدتى ، كارهاى علمى و حديثى خود را در آنجا پى گرفت . فشارهاى سياسى حكومت سبب شد تا او به استعمار فرانسه ، كه مغرب مستعمره آن بود ، نزديك شود . به ويژه كه سلطان ، براى تحت فشار قرار دادن وى ، دستور داده بود زاويههاى طريقت كتّانيه تعطيل شود . نزديك شدن او به فرانسويان از سال 1920 م آغاز شد و بيش از سه دهه ادامه يافت . فشارهاى سياسى بر وى سبب شد در جريان درگير شدن ملىگرايان مغرب با استعمار فرانسه ، كتّانى از سياستهاى فرانسه حمايت كند و بدين ترتيب در ميان ملىگرايان مغربى به عنوان يك عالم نامطلوب شناخته شود . كتانى با موضع مخالفى كه بر ضد سلطان و ملىگرايان گرفت ، چارهاى جز پيوستن به استعمار فرانسه نداشت . زمانى كه مقاومت ملىگرايان در سال 1953 م به اوج خود رسيد ، وى جانب جلاوى را گرفت كه او هم با حمايت فرانسه ، در ميان بربرها ، بر ضد سلطان محمد پنجم فعاليت مىكرد . آنان در تبعيد شدن سلطان محمد پنجم نقش داشتند . زمانى كه سلطان از تبعيد بازگشت ، مغرب ديگر جاى كتّانى نبود . او طى مبارزاتش بر ضد سلطان ، تلاش كرد با تشكيل اجتماعى از طريقتهاى صوفيه ، مشروعيت دينى سلطان را از بين ببرد ، كه با مخالفت شمار زيادى از علما روبهرو شد . دو جلاساى . اشفورد در كتاب التطورات السياسية فى المملكة المغربية ، اين مطلب را آورده است . به طور كلى بايد گفت ، حركت عبد الحى به عنوان يك حركت دشمنانه با ملت تلقى شد و به اين جهت به لحاظ سياسى ، آسيب سختى ديد و منفور ملت خود شد . اين اقدام او سبب شد تا وى از مغرب به ايتاليا و سپس به فرانسه تبعيد شود . در كتاب تاريخ المغرب فى القرن العشرين ، نوشته روم لاندو ، تعريب شده نقولا زياده ، تفصيلات بيشترى در اين باره آورده است . پس از تبعيد كتّانى و استقلال يافتن مغرب ، كتابهاى كتابخانه بزرگ او ، كه نسخههاى خطى نادر و كتابهاى چاپى بسيار ارزشمندى داشت ، به كتابخانه عمومى رباط انتقال يافت و جايگاه ويژهاى به آن اختصاص يافت . محمد بن عبد اللّه التليدى در كتاب تراث المغاربة فى الحديث النبوى ، بخشى را به شرح اين كتابخانه اختصاص داده است .