در نام‌نويسى سپاه پيغمبر ( ص ) ( 1 ) در صحيح بخارى از حذيفة بن يمان روايت مىكند كه پيغمبر ( ص ) فرمود : نام هر كس را كه اسلام را بر زبان مىآورد براى من بنويسد ، نوشتند و يك هزار و پانصد مرد بود . در صحيح مسلم از ابن عباس روايت مىكند كه پيغمبر ( ص ) در خطبه فرمود : مردى را با زنى تنها مگذاريد ، مگر آنكه محرمى حضور داشته باشد و زن جز با محرم مسافرت نكند . مردى گفت يا رسول الله ! زنم براى حج مىرود و نام مرا در فلان گروه و براى فلان غزوه نوشته‌اند ، فرمود : با زنت همراه شو . ابن حجر در فتح البارى گويد : از اين حديث مشروعيت ديوان جيش به دست مىآيد و معلوم مىشود عادت بر اين بوده كه هنگام خروج براى غزوات ، نامها را مىنوشته‌اند . مقريزى كتابت ديوان را به سه قسم كتابة الجيوش ، كتابة الخراج و كتابة الانشاء تقسيم مىكند كه براى هر دولتى بايسته است . علما در مورد كتابة الخراج و كتابة الانشاء تأليف دارند ، اما در مورد كتابة الجيوش تاكنون كتابى نديده‌ام . كتابت ديوان در صدر اسلام به اين صورت بوده كه در صفحه‌هاى خطكشى شده مىنوشته‌اند . ( 2 ) بيعت ، معاقده و معاهده بيعت ، معاقده و معاهده ، شبيه معامله است و به قول ( مجد الدين ) ابن اثير در النهاية گويى دادوستدى صورت مىگيرد و يكى از دو طرف اطاعتش را به ديگرى مىبخشد . و عادت عرب چنين بود كه در معامله ، دست خود را روى دست ديگرى مىگذاشتند و در بيعت نيز چنين است . خداوند شأن بيعت را بزرگ داشته و از شكستن بيعت بر حذر داشته است ( فتح ، 10 ) . نيز به پيغمبر ( ص ) امر شده كه پيغمبر ( ص ) از زنان مؤمنه نيز بيعت بگيرد ( ممتحنه ، 12 ) و پيغمبر ( ص ) با صحابه دو بار بيعت فرمود . مقصود از بيعت در لغت و شرع ، پيمان بستن بر پيروى بىچون و چرا از صاحب بيعت است در حال سختى و آسانى ، و اطاعت در هر چه تكليف نمايد . در بيعت مانند خريدوفروش دست روى دست مىگذارند يا مصافحه مىكنند ، همان كارى كه پيغمبر ( ص ) در ليلة العقبه و زير شجرهء رضوان كرد . بخارى در كتاب خود فصلى دارد در الفاظ بيعت ، از آن جمله است : البيعة على السمع و الطاعة ، و على الهجرة ، و على الجهاد ، و على الصبر ، و على عدم الفرار و لو وقع الموت ، و على بيعة النساء ، و على الاسلام . ( 3 ) ابن الجوزى گويد : از زنانى كه با پيغمبر ( ص ) بيعت كردند ، 457 تن شمرده شده است . پيغمبر ( ص ) در بيعت زنان مصافحه نكرد و به قول اكتفا نمود . در بيعت كنندگان با پيغمبر ( ص ) بلوغ شرط نبود ؛ چنان كه عبد الله بن زبير هفت‌ساله بيعت كرد . قرطبى گويد :