مسلم ( ره ) و عروسى حضرت قاسم ( رض ) و قضيّه فاطمهء صغرى و مرغ و امثال آن در منابر چگونه است ؟ در جواب گوييم : اگر ذاكر نسبت قضيه را به كتابى كه از آن نقل كرده است بدهد و به مستمع چنان وانمود نكند كه يقينا صحيح است ضرر ندارد و گرنه تدليس است و تدليس در روايت جايز نيست . و چون غالب مردم متوجّه اين احكام نيستند لازم است چند مسأله براى توجّه خواننده ذكر شود تا اگر راوى خود مجتهد نيست در امثال آنها رجوع به مجتهد اعلم كند و اين هم از مسائل تقليدى است . اگر مستمع از ناقل حديث بخواهد يا متوقّع باشد يا در خاطرش مركوز باشد و چنان داند كه راوى واقع را نقل مىكند جايز نيست نقل كردن غير حديث متواتر و مقرون به قرائن قطعيه ، و اگر مستمع حديث مظنون خواهد مىتواند حديث ظنّى نقل كند . در غير اين صور در نقل سير و وقايع جايز است متابعت طريقهء اهل تاريخ در اعتماد كردن بر احاديثى كه ناقل آن موثّق و مطّلع بوده است چون اين رسم از زمان ائمّه تاكنون ميان مورّخين بود و بر كسى انكار نكردند . اما مخالفت آن طريقه خروج از اصطلاح و تدليس است . نقل حديث با سند جائز است خواه سند آن ضعيف باشد يا صحيح مگر نقل كردن حديث به سند ضعيف براى كسانى كه جاهل به اسنادند و چنان وانمود كردن كه اين حديث معتبر است و قابل اعتماد تدليس است . نقل حديثى كه يقينا يا به ظنّ غالب مجعول است بدون تنبيه بر آن جايز نيست . و نقل حكايات مشتمل بر حكمت و مواعظ و حجّت مذهبى مانند حكايات كليله و دمنه و حكايت حسنيّه و بلوهر و يوذاسف و امثال آنها جائز است به طورى كه تدليس نشود . هر چند جايز است دعايى كه از امام وارد نشده كسى بخواند يا بر عبارات ادعيه و زيارات مأثوره چيزى بيفزايد نه به قصد تشريع . اما براى محدّث و ناقلين حديث جايز نيست نقل كردن و نسبت دادن به معصوم بلكه نقل آن معصيت و از گناهان كبيره است و جواز خواندن موجب جواز نقل از معصوم نيست . بلى اگر دعا و زيارت غير مأثور را نقل كند با تصريح به اينكه مأثور نيست ضرر ندارد . و اگر دعايى نقل كند و هيچ تصريح نكند كه از معصوم ست يا از غير معصوم مشكل است و چون غالب مردم ذهنشان به مأثور مىرود موجب تدليس است . اضافه كردن صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و سلام و امثال آن در متن احاديث اگر موهم آن نشود كه در اصل حديث بوده است ضرر ندارد . واجب نيست عين الفاظ حديث را نقل كردن بلكه نقل به معنى هم جايز است اگر موجب