( 1 ) مروج الذهب اين واقعه را يك بار در ايام خسرو پرويز از پادشاهان ساسانى مىداند و مىنويسد : بنا به روايتى اين جنگ چند ماه - يا چهار ماه - بعد از واقعهء بدر رخ داد كه در آن هنگام رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در مدينه بود و اين همان جنگى بود كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در مورد آن فرمود : « اين اوّلين بارى است كه عرب بر عجم پيروز شده است و اين به خاطر من بوده است » . اين جنگ بين بكر بن وائل و هرمزان ، از فرماندهان كسرى پرويز رخ داد . سپس مىنويسد : ما اخبار اين جنگ را با شرح و تفصيل در الكتاب الاوسط آورده‌ايم . « 1 » و بار ديگر در زمان پادشاهان حيره و در خصوص نعمان بن منذر لخمى مىداند و مىنويسد : هنگامى كه او تصميم گرفت نزد كسرى برود ، اسلحه و اهل عيال و خود را پيش هانى بن مسعود بن شيبانى به وديعه گذاشت . وقتى كه كسرى نعمان را دستگير و زندانى كرد ، قاصدى را نزد هانى بن مسعود فرستاد و از او خواست كه تركهء نعمان را پيش او بفرستد . هانى چنين نكرد . و از اين كه ذمّهء خود را بشكند ، امتناع ورزيد و همين باعث بروز جنگ ذى قار شد كه توضيح بيشتر آن را در الكتاب الاوسط آورده‌ايم . « 2 » ( 2 ) از كتاب التنبيه و الاشراف نقل كرديم كه هانى همان ابن قبيصه شيبانى است ، و طبرى از معمر بن مثنى از فراس بن خندق نقل كرده است كه او هانى بن مسعود بوده است و سپس ابو عبيده مثنّى مىگويد : بعضى گفته‌اند كه هانى بن مسعود اين واقعه را درك نكرده است و بلكه اين شخص هانى بن قبيصه بن هانى بن مسعود بوده است و سپس گفته است كه به نظر من همين درست است . « 3 » و مسعودى در التنبيه و الاشراف كه آن را حاكم بر ساير كتاب‌هاى سابق خود دانسته است ، به اين مطلب اشاره كرده است و شايد كه اين هم از موارد تنبيه ( و تذكر ) او باشد . « 4 » ( 3 ) غزوهء قرقرة الكدر « 5 » نقل شد كه ابن اسحاق آن را يك هفته بعد از بازگشت از بدر مىداند ، و طبرى تاريخ خروج به اين

--> ( 1 ) . همان . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 206 . ( 3 ) . همان . ( 4 ) . در اينجا به اين نكته اشاره مىكنيم كه ما خبر ذى قار را در اوايل كتاب آورده‌ايم و لكن من ترجيح دادم كه آن را در اينجا هم بياورم و اين به خاطر علاقه‌اى است كه بين قول آنها كه مىگفتند : شعار اهل تهامه را مىدادند و مىگفتند : يا محمد ، يا محمد و قول آن حضرت كه فرمود : به واسطهء من پيروز شدند ؛ وجود دارد و اين متناسب با آن است كه بعد از بدر باشد نه قبل از آن . ( 5 ) . قرقره الكدر ، ناحيه‌اى است در نزديكى اخضيه در پشت سدّ معونه كه هشت منزل - 176 كيلومتر از مدينه فاصله دارد .