الشيخ محمد هادي اليوسفي الغروي ( مترجم : حسينعلى عربى )
19
موسوعة التاريخ الإسلامي ( تاريخ تحقيقى اسلام ) ( فارسي )
غزوه را ابتداى ماه شوال و بعد از زوال ظهر مىداند و لكن واقدى مىگويد : اين غزوه در نيمهء محرم كه مصادف با بيست و سومين ماه هجرت به مدينه بوده رخ داده است و رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به مدت پنج شب از مدينه غائب بود . ( 1 ) سپس از يعقوب بن عتبه روايت مىكند كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله مطلع شد كه جمعى از بنى سليم و غطفان ( براى دشمنى و جنگ ) در قررة الكدر اجتماع كردهاند . آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله عبد الله بن ام مكتوم را به عنوان جانشين خود در مدينه انتخاب كرد تا براى مردم نماز بخواند و آنگاه به همراه دويست نفر حركت كرد . پس از آنكه رد پاى آنها را پيدا كردند ، نتوانستند هيچ يك از آنها را پيدا كنند . آنگاه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله عدهاى از اصحابش را به بلندى آن منطقه فرستاد . . . و آنها - چنان كه از ابى أروى الرّوسى نقل شده است - پانصد شتر را يافتند كه غلامى به نام يسار آنها را چوپانى مىكرد . شترها را حركت دادند و نزد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در دشت آمدند . آن حضرت دربارهء مردم از آنها سؤال كرد و يسار گفت كه : من مسئول محافظت از چهارپايان بودم و مردم به سوى آبادىها حركت كردند و اطلاعى از آنها ندارم . ( 2 ) نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله دستور داد شترها را به غنيمت گرفتند و آن غلام را اسير نمودند و به سوى مدينه به راه افتادند . در هنگام نماز صبح رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله مشاهده كرد كه آن غلام هم نماز مىخواند ؛ لذا سهمى از غنيمت براى او قرار داد و آزادش كرد و هنگامى كه به صرار - در سه مايلى - پنج كيلومترى - مدينه رسيدند ، خمس غنائم را كه صد شتر مىشد ، جدا كرد و بقيه را بين مسلمانان تقسيم نمود كه به هر نفر دو شتر رسيد . « 1 » ( 3 ) اين در حالى است كه ابن اسحاق مىنويسد : وقتى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله از غزوهء سويق بازگشت ، بقيه ذى الحجّه را در مدينه ماند و سپس براى جنگ با غطفان به سوى نجد حركت كرد . و تمام ماه صفر را در آنجا ماند و هيچ درگيرى پيش نيامد و آنگاه به مدينه بازگشت و مىگويد كه اين غزوه ذى أمر بوده است در حالى كه واقدى مىگويد : در سر بيست و پنجمين ماه هجرت ، رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در پنجشنبه ، دوازدهم ربيع از مدينه خارج شد و به مدت يازده روز در سفر بود . « 2 » واقدى به طور كلى در نقل تاريخ حوادث از ابن اسحاق كاملتر و دقيقتر است ؛ ولى اين تاريخى كه نقل كرده ، از آن تاريخهايى است كه بايد در آن تأمل كرد ، زيرا وى به زودى در تاريخ سريهاى كه
--> ( 1 ) . مغازى واقدى ، ج 1 ، ص 182 - 184 . ( 2 ) . ابن هشام ، ج 3 ، ص 49 و ذى أمر ناحيهاى در نزديكى روستاى نخيل در سه منزلى - 67 كيلومترى مدينه در طريق كوفه بوده است ، چنان كه در وفاء الوفاء ، ج 2 ، ص 249 به اين مطلب اشاره شده است .