توحيد و تعرّض به خدايانشان دست بردارد و او را از الهه‌هاى خويش ترساندند كه اين سوره نازل شد . . . در اين سوره تأكيد شده است كه دينش را براى خداى متعال خالص گرداند و اعتنايى به الهه‌ها نداشته باشد و به مشركان بفهماند كه او مأمور در دعوت به توحيد و خالص قرار دادن دين براى خدا مىباشد و به مشركان تذكر داده و آنها را از خسران و عذاب آخرت كه علاوه بر بلاهاى دنيايى است ، بترساند و بگويد كه « لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ » * و مؤمنان را به زيباترين وجهى توصيف كرده و به ثواب‌هاى دائمى جهان آخرت كه بدان نايل مىآيند ، بشارت داده است . « 1 » ( 1 ) در اين سوره آمده است : « قُلْ يا عِبادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةٌ وَ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةٌ إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ » « 2 » ؛ بگو : « اى بندگان مؤمن ، از پروردگارتان بترسيد و براى نيكوكاران در اين دنيا پاداشى نيكوست و زمين خدا پهناور است . فقط پاداش شكيبايان است كه بدون حساب داده مىشود . » ( 2 ) علامه طباطبائى مىفرمايد : « اين ترغيب و تشويق مسلمانان براى هجرت از مكه است ؛ زيرا كه باقى ماندن در آن براى مؤمنان بسيار سخت شده بود و مشركان روز به روز به سخت‌گيرىهاى خويش مىافزودند . . . و چيزى كه منطبق بر مورد آيه است ، همان صبر بر مصائب دنيا مىباشد به خصوص براى كسى كه به خدا ايمان آورده و تقواى الهى پيشه كرده است و به همين جهت مورد اذيت و آزار كافران و فاسقان قرار گرفته است . » « 3 » ظاهرا اين مطلب را از طبرسى گرفته است كه گفته : اين آيه براى ترغيب مؤمنان به هجرت از مكه بوده است و او آن را از ابن عباس نقل كرده است . ( 3 ) و اين بدان معناست كه راه عذر و بهانه‌اى براى هيچ كس در ترك عبادت خدا باقى نماند و اگر كسى در يك سرزمين نتوانست خدا را عبادت كند ، بايد به جاى ديگرى هجرت كند . چنان كه مىفرمايد : « أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها » « 4 » ؛ آيا زمين خداوند وسيع نبود ؟ ! تا در آن مهاجرت كنيد . و قبل از او شيخ طوسى معناى اين روايت را از مجاهد نقل مىكند . « 5 » ( 4 ) پس اين سخن در واقع روايتى از مجاهد از ابن عباس مىباشد و اين روايت تصريح نمىكند كه مقصد هجرت از مكه به كجا بوده است و دليل يا اشاره‌اى وارد نشده است كه هجرت به حبشه را ناشى از وحى بداند . بلكه ظاهرا نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله به اين نتيجه رسيد كه بهترين مصداق براى توسعهء سرزمين

--> ( 1 ) . الميزان ، ج 17 ، ص 231 - 232 . ( 2 ) . الزمر ( 39 ) ، 10 . ( 3 ) . الميزان ، ج 17 ، ص 244 . ( 4 ) . مجمع البيان ، ج 8 ، ص 767 . ( 5 ) . التبيان ، ج 9 ، ص 13 .