قول خداوند است كه مىفرمايد : « وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ الشَّيْطانُ يَدْعُوهُمْ إِلى عَذابِ السَّعِيرِ » « 1 » ؛ بعضى از مردم بدون علم و راهنما و كتاب روشن ، دربارهء خدا مجادله مىكنند و چون به آنها گفته مىشود كه آنچه را خدا نازل كرده پيروى كنيد ؛ گويند : نه ! ما از آيين نياكان خود پيروى مىكنيم ، آيا حتى اگر شيطان آنها به عذاب سوزان فرا خوانده باشد ؟ ! ( 1 ) در اين سوره آمده است : « ما خَلْقُكُمْ وَ لا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ » « 2 » ؛ آفريدن و برانگيختن همهء شما همانند زنده كردن يك نفر بيش نيست ، به راستى كه خدا شنواى بيناست . در روايت ابى جارود در تفسير قمى آمده است : از امام باقر عليه السّلام به ما رسيده است - و الله اعلم - كه فرمود : آنها گفتند : اى محمد ! ما به تدريج خلق شده‌ايم ، ابتدا نطفه بوده‌ايم و سپس علقه شده‌ايم و سپس چنان كه گمان مىكنى خلقت ديگرى يافته‌ايم و آنگاه تو خيال مىكنى كه در يك لحظه مبعوث مىشويم كه در جواب آن خداوند فرمود : « ما خَلْقُكُمْ وَ لا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ » « 3 » ( 2 ) در آخر سوره آمده است : « إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ ما ذا تَكْسِبُ غَداً وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ » « 4 » ؛ خدا از وقت قيامت باخبر است و او باران نازل مىكند و آنچه را در رحم‌هاست مىداند و كسى نمىداند فردا چه مىكند و هيچ كس نمىداند در كدام ديار مىميرد ، به طور يقين خداوند داناى آگاه است . ( 3 ) در اسباب النزول واحدى آمده است كه مردى از بنى مازن كه به وى حارث بن عمرو گفته مىشد نزد نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله آمد و گفت : اى محمد ! مىدانم كه در كدام سرزمين متولد شده‌ام ، اما بگو در كجا مىميرم ؟ و زنم را در حالى كه حامله بوده است ، ترك كرده‌ام پس چه وقت زايمان مىكند ؟ و سرزمين ما دچار خشكسالى شده است ، بگو چه وقت سرسبز مىشود ؟ و مىدانم كه امروز چه كار كرده‌ام ، پس فردا چه مىكنم ؟ و قيامت چه وقت برپا مىشود ؟ كه اين آيه نازل شد . « 5 » ( 4 ) سورهء شصتم : لقمان از خلال آيات اين سوره به دست مىآيد كه مشركان قبيله‌اش از وى درخواست كردند كه از دعوت به

--> ( 1 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 166 ذيل سوره لقمان ، آيات 20 - 21 . ( 2 ) . لقمان ( 31 ) ، 28 . ( 3 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 167 . ( 4 ) . لقمان ( 31 ) ، 34 . ( 5 ) . اسباب النزول ، ص 289 و سيوطى آن را در الدر المنثور به نقل از عكرمه روايت كرده و آن مرد را ورّاث ناميده است .