قرآن در سورهء قريش به اين مطلب اشاره كرده است و به اقتضاى شغل و حرفهء خويش ارتباط و روابط بسيار محكمى با كشورهاى مجاور از قبيل شام و يمن و عراق داشتند و به خاطر همين همسايگى و روابط ، خود نيز اهل علم و فرهنگ بوده‌اند . ( 1 ) از جهت ديگر در سرزمين حجاز گروه‌هايى از يهوديان و مسيحيان اصيل زندگى مىكردند كه از مناطق مجاور آمده بودند و در بين آنها قرائت و كتابت كتب دينى رايج بوده است . ( 2 ) از جهت ديگر در قرآن عزيز ، طولانىترين آيه در سورهء بقره است كه از مردم مىخواهد تا تمام معاملات ما بين خود را از نقد و نسيه و بزرگ و كوچك بنويسند . « 1 » پس چگونه ممكن است كه قرآن اين درخواست را مطرح كند ، در حالى كه باسوادانى در ميانشان وجود نداشته باشند كه براى خود يا ديگران معاملات را بنويسند ؟ ( 3 ) به علاوه ، كاتبان وحى كه زير نظر رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله بودند تعدادشان به چهل نفر بالغ مىشد و بسيارى از آنها اهل مكّه بودند و قبل از هجرت به مدينه ، سوره‌هاى مكى را نوشته بودند و همين دليل بر اين است كه افراد باسواد در مكه بوده‌اند ؛ اگر چه تعدادشان كم بوده است و از اين عدّه افرادى وحى الهى را مىنوشته‌اند و افرادى هم بعدها مسلمان شدند . چنان كه اسيران فقيرى از قريش كه در جنگ بدر ، در سال دوم هجرى به چنگ مسلمانان افتاده بودند و نمىتوانستند براى آزادى خويش فديه بپردازند ؛ هر كدام كه قرائت و كتابت را مىدانستند ، مكلف شدند كه ده كودك مسلمان را در مدينه آموزش بدهند تا آزاد شوند . بلاذرى مىگويد : بسيارى از آنها اقدام به آموزش قرائت و كتابت به كودكان مسلمان كردند و سپس آزاد شده و به مكه بازگشتند ، و عده‌اى از آنها كه عدالت و حقانيّت اسلام را درك كرده بودند ، اسلام آوردند . چگونه مىتوان قبول كرد كه عده‌اى از فقرا و بيچارگان قريشى قرائت و كتابت را به خوبى مىدانسته‌اند ؛ ولى اغنيا و تجّار و صاحبان قدرت و حكومت ، خواندن و نوشتن را نمىدانسته‌اند ؟ « 2 » ( 4 ) خلاصهء كلام در جواب اين عده اين است كه بگوييم : جهل در آن زمان به طور مطلق حاكم بوده است و قبل از اسلام نشانه‌اى از علوم را در ميان مردمان عصر جاهليت مشاهده نمىكنيم

--> ( 1 ) . بقره ( 2 ) ، 282 . ( 2 ) . سيد محمد على اشقر ، لمحات من تاريخ القرآن ، ص 36 - 37 .